Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey"

Transkript

1 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen üm ülkelerin ihiyacı vardır. Bu çalışmada Türkiye de döneminde enerji ükeimi ile GSMH arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmekedir. Durağanlık için birim kök esleri, nedensellik için Granger esi, uzun dönem ilişkilerin belirlenmesi için eşbüünleşme esi ve vekör haa düzelme modeli kullanılmışır. Çalışmanın sonuçları reel GSMH ile enerji ükeiminin eşbüünleşik olduklarını ve reel GSMH dan enerji ükeimine doğru ek yönlü bir Granger nedensellik ilişkisi bulunduğunu gösermekedir. Bu bulgunun enerji asarrufu ve ekonomik büyüme açısından önemli çıkarımları vardır. Sanayinin aran alebini karşılamak için enerji alyapısını gelişirmeye yönelik poliikalara ağırlık verilmelidir. Ayrıca ülkenin büyüme poansiyelini amamen kullanmak için hükümein enerjide arz güvenliğini sağlayacak edbirler alması gerekmekedir. Anahar Kelimeler: Enerji ükeimi, ekonomik büyüme, nedensellik, eşbüünleşme, Vekör haa düzelme modeli Economeric Invesigaion of he Relaionships Beween Energy Consumpion and Economic Growh in Turkey Absrac:The pulling facor of he counries economic and social developmen and one of he basic necessiies is energy. No only he developed counries bu also he developing counries need energy which can be defined as he capaciy of doing business. In his paper, he causaliy relaionship beween energy consumpion and GNP in Turkey is invesigaed, using daa over he period of Uni roo ess for esing saionariy, Granger es for deecing causaliy, coinegraion es for finding long run relaionships and Vecor error correcion models are employed. The esimaion resuls indicae ha Real GNP and energy consumpion are coinegraed and here is unidirecional Granger causaliy running from real GNP o energy consumpion. This finding has significan implicaions from he poin of view of energy conservaion and economic growh. I is recommended ha policies geared owards he expansion of he energy infrasrucure should be inensified in order o cope wih he increasing demand from indusry. Also he governmen should secure he supply of energy in order o use he growh poenial fully. Key Words: Energy consumpion, economic growh, causaliy, coinegraion, vecor error correcion model GĐRĐŞ Enerji günümüzde dünya ekonomisine ve poliikalara yön veren en önemli fakör konumuna gelmişir. Daha fazla enerji üremek, üreilen enerjiyi daha fazla sayıdaki insana ulaşırabilmek, fakir ülkelerin kalkınmasını sağlamak ve bunları yaparken çevreye zarar vermeden sonraki nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak üm ülkelerin önündeki emel hedeflerdir. Enerjinin her geçen gün aran önemi enerji piyasasının derinlemesine incelenmesini gerekirmekedir. Enerji piyasasındaki değişkenlerin analiz edilmesi, enerji firmalarının, ükeicilerin, hükümelerin, düzenleyici kurumların, ve uluslararası organizasyonların belirleyecekleri poliikalar için önemli bir gösergedir. Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişimlerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Bu nedenle de ülke yöneimlerini üslenenler, enerjiyi kesinisiz, güvenilir, emiz ve ucuz yollardan bulmak ve bu kaynakları da mulaka çeşilendirmek durumundadırlar. Türkiye de ihala bağımlılığı en yüksek olan sekörler içerisinde enerji sekörü % 80 lik pay ile başa gelmekedir li yıllarda yaşanan piyasalardaki hızlı 1 Yrd. Doç. Dr., Anadolu Üniversiesi, ĐĐBF, Đkisa Bölümü

2 serbesleşirmeler ve küreselleşmenin ekisiyle başlangıça perol endüsrisi önem kazansa da sonraki dönemlerde yeni enerji kaynakları daha önemli hale gelmişir. Dünyada yaşanan sıcak ve soğuk savaşların emelinde, enerji kaynaklarına sahip olma, aşıma yollarını ve son yıllarda da giderek aran oranda, enerjinin icareini konrol alında uma çabaları ekin olmakadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye de enerji ükeimi ve ekonomik büyüme arasındaki ekileşimi oraya çıkarmakır. Bu ilişkinin belirlenmesi, uygulanacak poliikaların seçiminde yardımcı olacakır. Çalışmanın sonraki bölümleri şu şekilde planlanmışır: Öncelikle enerjinin ülkeler için aşıdığı önem üzerinde durulmuş, daha sonra değişik ülkeler için enerji ve ekonomik büyüme ilişkisini inceleyen çalışmaların bulguları özelenmişir. Kullanılacak ekonomerik eknik kısaca anııldıkan sonra birim kök esleri ile serilerin durağanlığı araşırılarak, granger nedensellik esi ile nedenselliğin yönü belirlenmiş, Johansen eşbüünleşme esinden sonra ise haa düzelme modeli ahmin edilmişir. ENERJĐNĐN ÖNEMĐ Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike gelişmek iseyen üm ülkelerin gereksinimi vardır. Sanayileşmede geri kalmış bir mirası devralmış olan Cumhuriye Türkiyesi nde gerçekleşirilen sanayileşme aılımları, çağdaş medeniyeleri yakalama hedefi ve sürdürülebilir bir gelişme ve büyüme poliikaları doğal olarak enerjiye olan alebi arırmaka, büün bunların yanı sıra aran nüfus arışı ve şehirleşme harekeleri enerjiyi olmazsa olmaz bir sraejik kaynak haline geirmekedir (Saman, 2007:1). Ekonomik büyüme, enerji alebine ve ükeimine neden olarak üreim sekörü üzerinde ekili olurken, enerjideki darboğazlar ekonomik gelişme üzerine olumsuz ekilere neden olmakadır (Kar ve Kınık, 2008:334). Tablo 1 de DPT arafından hazırlanan kalkınma planları döneminde büyüme, birincil enerji üreim ve ükeim arış oranları göserilmekedir. Tablodan da görüleceği gibi üm dönemlerde birincil enerji ükeimindeki arış, üreimdeki arışan daha fazla olmuşur. Bu da enerji üreim ve ükeimi arasındaki açığın büyümesine neden olmakadır. Tablo 1: Dönemler Đibariyle Büyüme, Enerji Üreim ve Tükeim arışları DÖNEMLER GSMH Arışı (%) Birincil Enerji Üreim Arışı (%) Birincil Enerji Tükeim Arışı (%) 1. Plan Dönemi ( ) 6,6 6,9 5,5 2. Plan Dönemi ( ) 6,3 1,9 7,4 3. Plan Dönemi ( ) 5,2 1,9 7,3 4. Plan Dönemi ( ) 1,7 2,7 3,8 5. Plan Dönemi ( ) 4,7 4,0 6,5 6. Plan Dönemi ( ) 3,5 0,9 4,4 7. Plan Dönemi ( ) 3,5 1,3 4,5 8. Plan Dönemi ( ) 6,7 1,2 6,1 Kaynak : DPT

3 Birçok gelişmiş ülkenin, enerji poliikalarında gözeikleri en önemli unsurlardan birisi de enerji verimliliğini arırmak, enerji yoğunluğunu azalmak ve enerji asarrufuna özen gösermekir. Enerji yoğunluğu, 1 dolarlık gayri safi hasıla yaraabilmek için kullanılan enerji mikarı olarak anımlanmakadır. Çağdaş enerji poliikalarında hedef, yalnızca kişi başına kullanılan enerji ya da elekrik ükeim mikarını arırmak değil, enerjiyi en verimli biçimde kullanabilecek sisemleri gelişirerek, en az enerji harcaması ile en fazla enerjiyi üreebilecek, ileecek ve ükeecek yapıyı kurabilmekir (Pamir, 2003:1). Dünyadaki enerji ükeim rendleri incelendiğinde 2008 yılında perol, doğal gaz, kömür, nükleer ve hidro gücü kapsayan birincil enerji ükeiminin %1.4 arığı görülmekedir. Bu arış 2001 yılından sonra görülen en düşük arış oranıdır yılı ile ilgili bir başka önemli gelişme OECD dışındaki ülkelerin birincil enerji ükeimleri ilk defa OECD ülkelerinin enerji ükeimlerini geçmişir. Asya pasifik bölgesi dünya enerji ükeimindeki büyümenin %87 sini karşılamakadır. Dünya enerji alebindeki büyümenin ek başına ¾ ünü karşılayan Çin de de 2008 yılında enerji alebi azalmışır. ABD nin enerji ükeimi de 1982 yılından iibaren en yüksek oranda ( %2,8) azalmışır.(bp Saisical Review of World Energy, 2009) Dünya birincil enerji ükeiminin %0,9 unu gerçekleşiren Türkiye de ükeim 2008 yılında bir önceki yıla göre %1,2 armışır (BP Saisical Review of World Energy, 2009: 40). Enerji üreiminin halen büyük ölçüde perol, doğalgaz, kömür gibi fosil yakılara dayalıdır ve bu durumun yakın geleceke de süreceği ahmin edilmekedir (Elekrik Üreim Anonim Şirkei Elekrik Üreim Sekör Raporu, 2008) lı yıllara kadar ekonomik büyümenin enerji ükeimini arırdığı görüşü benimsenmişir. Bu amaçla kullanılan en önemli paramere enerji ükeiminin gelir esnekliği olmuşur. Bu dönemde hazırlanan enerji alebi fonksiyonlarının hemen hepsi enerji yoğunluğunun sabi kaldığını oraya koymuş, bu durum birçok ekonomisi enerji ükeimiyle ekonomik büyümeyi kaı bir şekilde birbirine bağlayan bir kuralın var olduğu kanısına göürmüşür. Dünya enerji piyasasında yaşanacak bir darboğazın ekonomik büyümeyi durduracağı görüşü birçok poliikacının korkulu rüyası haline gelmişir. Enerji ükeimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkide iki yönlü nedensellik olabilir. Enerji ükeiminden gelire doğru bir nedensellik ilişkisi varsa bu ekonominin enerjiye bağımlı olduğunu, enerjinin ekonomiyi canlandırarak geliri arıracağını göserir. Benzer şekilde enerji piyasasında yaşanacak bir darboğaz ise büyümeyi ve geliri olumsuz ekileyecekir (Masih ve Masih, 1998). Eğer nedenselliğin yönü ekonomik büyümeden enerji ükeimine doğruysa bu durumda enerji bağımlılığı daha az olan bir ekonomiden ve ekonomik büyümeye zarar vermeden enerji asarrufu poliikalarının uygulanabileceğinden söz edilebilir (Jumbe, 2004). Bu görüşe göre ekonomik büyüme ile birlike değişik sekörlerin enerji alebi oomaik olarak arar. Enerji ükeimi ile ekonomik büyümenin bağımsız olduğunu ifade eden nörlük hipoezine göre ise enerji koruma poliikalarının ekonomik büyüme üzerine belirgin bir ekisi yokur (Asafu-Adjaye, 2000). Nedenselliğin yönünün belirlenmesi, kalkınma ve enerji poliikalarının belirlenmesinde önem arz eden emel verilerden biridir. Örneğin herhangi bir hükümein enerjide dışa bağımlılığı azalmak ve çevreyi korumak için enerji alebini ekileyen bir vergi uygulamak isediğini düşünelim. Buna karşılık çalışmalar eğer enerji ükeiminin ekonomik büyümeye neden olduğunu oraya koyuyorsa uygulanacak böyle bir poliikanın ülkenin ekonomik gelişmesini olumsuz yönde ekileyeceği göz önüne alınmalıdır. LĐTERATÜR Konu ile ilgili yapılan ilk çalışmalardan birisi olan Kraf ve Kraf (1978) çalışmalarında, Amerika da GNP den enerji ükeimine doğru ek yönlü bir nedensellik belirlemişlerdir dönemini inceledikleri çalışmalarında bulunan bu sonuca göre ekonomik büyümeyi ekilemeden enerji poliikaları uygulamak mümkündür. Bu bulguları daha sonraki yıllarda başka araşırmacılar arafından da deseklenmişir. Akarca ve Long (1979), enerji ükeiminden isihdama doğru ek yönlü nedensellik bulurken, oplam isihdamın enerji ükeimine göre esnekliğini -0,1356 olarak hesaplamışlardır. Faka yapılan bazı ampirik çalışmalarda ya nedenselliğin yönü am ers arafa bulunmuş ya da herhangi bir nedensellik ilişkisine raslanmamışır. Akarca ve Long(1980) Erol ve Yu (1987), Yu ve Choi (1985) gelir ve enerji ükeimi arasında bir nedenselliğe raslamamışır. Lee (2005) 18 gelişmeke olan ekonomiyi incelediği çalışmasında dönemine ai verileri kullanarak enerji ükeimi ile GSYIH arasında uzun dönem bir denge ilişkisi belirlemişir. Cheng (1999) Hindisan da enerji ükeiminden ekonomik büyümeye doğru bir nedensellik bulamamış, ekonomik büyümeden enerji ükeimine doğru ek yönlü nedensellik belirlemişir. Yapığı çalışmada Granger nedensellik esi, eşbüünleşme ve haa düzelme modeli kullanmışır. Soyaş ve Sarı (2003) G-7 ülkeleri ve

4 gelişmeke olan 10 ülke için Enerji ükeimi ve GSYIH arasındaki nedenselliği incelemişlerdir. Çalışmalarının sonucunda Arjanin için çif yönlü nedensellik, Đalya ve Kore de GSYIH dan enerji ükeimine doğru ek yönlü nedensellik ve Türkiye, Fransa, Almanya ve Japonya da enerji ükeiminden GSYIH ya doğru ek yönlü nedensellik bulmuşlardır. Masih ve Masih (1996) alı Asya ülkesinde (Hindisan, Pakisan, Endonezya, Malezya, Singapur ve Filipinler) enerji ükeimi ile gelir arasındaki nedensellik ilişkisini incelemişlerdir. Çalışmada Hindisan, Pakisan ve Endonezya da bu iki değişkenin eşbüünleşik olduğu bulunmuşur. Sonrasında haa düzelme modelini kullanarak Hindisan da enerji ükeiminden gelire doğru bir nedensellik ilişkisi, Endonezya da gelirden enerji ükeimine doğru bir nedensellik ilişkisi ve Pakisan da çif yönlü bir nedensellik ilişkisi belirlenmişir. Bakıraş, Karbuz ve Bildirici (2000) yılları arasındaki verileri kullanarak Türkiye de elekrik alebini ekonomerik yönemlerle incelemişlerdir. Johansen eşbüünleşme analizi ve haa düzelme yönemlerini kullandıkları çalışmalarında kişi başına elekrik ükeimi, kişi başına gelir ve elekrik fiyaları değişkenlerini kullanarak elekrik ükeimi ve gelirin uzun dönemde birlike hareke eiklerini belirlemişlerdir. Haa düzelme modeli sonuçlarına göre ükeimin gelir esnekliğinin oldukça yüksek olduğu belirlenmişir. Alınay ve Karagöl (2005) yılları arasındaki verilerle Türkiye için yapıkları çalışmalarında nedensellik esi uygulayarak elekrik ükeiminden gelire doğru bir nedensellik olduğunu sapamışlardır. Karagöl, Erbaykal ve Eruğrul (2007), Türkiye için döneminde elekrik ükeimi ile ekonomik büyüme arasında kısa ve uzun dönem ilişkileri incelemişlerdir. Çalışmalarının sonucunda, elekrik ükeimi ile ekonomik büyüme arasında kısa dönemde poziif, uzun dönemde negaif bir ilişki belirlemişlerdir. Görüldüğü gibi enerji ükeimi ile milli gelir arasındaki ilişkilerin incelendiği çalışmalarda aynı ülkeler için bile birbiri ile çelişen sonuçlar elde edilmişir. Bunun nedeni yapılan çalışmalarda farklı analiz yönemleri ve farklı ampirik eslerin kullanılmasıdır. Elde edilen bu sonuçlara göre uygun poliikaların belirlenmesi ise daha da zorlaşmakadır. EKONOMETRĐK YÖNTEM Basi en küçük kareler gibi sandar ekonomerik ekniklerin kullanıldığı uygulamalı ekonomerik çalışmalarda en büyük problem bu ekniklerin sadece durağan seriler için uygulanabilmesidir. Oysa makroekonomik zaman serilerinin çoğu düzeyde durağan değildir ve birçok çalışmada da enerji ükeiminin durağan olmadığı görülmüşür. Enerji verilerinin durağan olmamasının en önemli nedeni sekörde sıklıkla görülen yasal ve eknik düzenlemelerdir. Dolayısıyla serilerin oralama ve varyansları zaman içerisinde değişir. Durağan olmayan zaman serileri kullanılarak ahmin edilecek eşiliklerdeki en önemli sorun düzmece regresyon (spurious regression) sorunudur. Yani gerçeke aralarında ilişki olmayan değişkenler, birbiri ile ilişkiliymiş gibi görülebilir. Bu nedenle zaman serisi kullanılan analizlerde yapılması gereken ilk iş, modelde kullanılan değişkenlerin durağan olup olmadıklarının belirlenmesidir. Bir zaman serisi, oralaması ve varyansı zaman içinde değişmiyor ve iki dönem arasındaki orak varyansı bu orak varyansın hesaplandığı döneme değil de yalnızca iki dönem arasındaki uzaklığa bağlı ise durağandır. (Gujarai, 2004:798) Çalışmada kullanılan seriler durağan olmamasına rağmen, aralarında uzun dönem denge ilişkisi olabilir. Eşbüünleşme olarak adlandırılan bu durum genellikle iki değişkenin bağlı olduğu bir başka değişken varsa oraya çıkar. Örneğin, yüksek büyüme hızları enerji ükeiminin yanı sıra enerji fiyalarının da armasına neden olabilir. z durağan olabilir. [ 1, β ] xve y gibi durağan olmayan iki serinin, x β y gibi doğrusal bir fonksiyonu eşbüünleşme vekörüne ulaşılabiliyorsa, durağan olamayan iki seri eşbüünleşikir. Değişkenler arasında eşbüünleşme ilişkisi belirlendiken sonra bu değişkenler arasındaki ilişkiyi ahmin emek için Engle Granger (1987) arafından bulunan ve daha sonra Johansen (1988) arafından gelişirilen Haa düzelme modeli (ECM) kullanılmalıdır. Haa düzelme modelinde, iki değişken arasındaki uzun dönem ilişkiden geçici sapmalar eşbüünleşik değişkenlerin doğrusal bir bileşiminin yaraacağı durağan seri arafından düzelilir. Haa düzelme modeli ile eşbüünleşme bir sorun olmakan çıkıp eldeki veriyi daha iyi kullanmaya yarayan bir araca dönüşmekedir. Granger Nedensellik Tesi

5 Değişkenler arsındaki nedensellik ilişkilerinin yönünü belirlemek için kullanılan yönemlerden birisi Granger (1969) arafından gelişirilen Granger nedensellik esidir. Granger nedenselliği, bağımlı değişkenin cari değerinin, kendisinin ve bağımsız değişkenin gecikmeli değerleri arafından belirlendiği görüşüne dayanır. x ve y gibi iki değişken arasındaki nedensellik x ' en y ' ye doğru ( x y ) veya y 'den x 'e ( y x) doğru ek yönlü olabilir. Diğer alernaifler ise çif yönlü nedenselliğin olması ve herhangi bir nedensellik ilişkisi bulunamamasıdır. Granger nedensellik esinde doğru ilişkilerin belirlenebilmesi için serilerin başlangıça durağan olması ya da farkları alınarak durağan hale geirilmeleri gerekmekedir. Çünkü durağan olmayan serilere uygulanan Granger nedensellik esi sahe nedensellik ilişkilerinin bulunmasına neden olur. (Cheng, 1996) Granger nedensellik esinde es eşiliklerinin ahmininde hangi eşiliklerin kullanılacağı değişkenlerin durağan olup olmadıklarına; durağan değillerse aralarında bir eşbüünleşme ilişkisi olup olmadığına bağlı olarak değişir. Örneğin x ve y değişkenlerinin her ikisi de birinci farklarında durağan ve aralarında eşbüünleşme ilişkisi varsa Granger eşilikleri aşağıdaki gibi belirlenir: T y = α + α y + α x + ε 0 1i i 2 j j i= 1 j= 1 T 0, i j T ile belirlenen kısısız eşiliğin Kısılı eşiliken daha iyi sonuçlar verip vermediğine bakılmakadır. T y = β + β y + ε ( kısılı eşilik) 0 1i i i= 1 H : α = α =... = α = 0 ) reddedilirse, x' in y ' nin Granger nedeni Eğer sıfır hipoezi ( T olduğu sonucuna varılır. Granger nedensellik esi sonuçları seçilen gecikme uzunluğuna duyarlıdır. Bu nedenle iki değişken arasında anlamlı bir ilişki yaraacağı düşünülen en uzun gecikme uzunluğundan başlanmalıdır. Son olarak F esi yardımı ile iki seri arasında Granger anlamda bir nedensellik ilişkisi olup olmadığına karar verilir. Gelir ve enerji ükeimi arasındaki nedenselliğin yönü belirlendiken sonra, değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkiyi oraya koyan Basi En Küçük Kareler (OLS) ahminleri yapılacakır. Granger esi sonuçları bağımlı ve bağımsız değişkenlerin seçimi konusunda bize yardımcı olacakır. Eşbüünleşme Tesi ve Haa Düzelme Modeli (ECM) Durağan olmayan serilerle yapılan regresyon analizleri, sadece bu seriler arasında eşbüünleşme (Coinegraion) ilişkisi varsa gerçek ilişkiyi yansıabilir. Durağan olmayan iki ya da daha fazla seri arasındaki uzun dönem ilişkisi olup olmadığı eşbüünleşme esi ile belirlenmekedir. Serilerin birinci farklarında durağan oldukları, belirlendiken sonra aralarındaki uzun dönem denge ilişkisinin varlığı, Engle Granger (1987) ve Johansen Juselius (1990) eşbüünleşme esleri uygulanarak incelenebilir. Durağan olmayan iki serinin doğrusal bir bileşeni ile durağan seri yaraılmaya çalışılmakadır. Böyle bir doğrusal kombinasyon bulunamazsa değişkenlerin eşbüünleşik olmadıkları ve haa düzelme modeline gerek olmadığı sonucuna ulaşılır. AMPĐRĐK ANALĐZ Kullanılan veri sei ile model ve eşilikler anııldıkan sonra ahmin sonuçlarına yer verilmişir. Veri Sei

6 Çalışmada arası yıllık veriler kullanılmışır. Tahmin edilen eşiliklerde değişkenlerin doğal logarimaları kullanılmışır. Kullanılan değişkenlerden gsmh, gayri safi milli hasılayı, elkuk yıllık elekrik ükeimini, p perol ükeimini, enerji oplam enerji ükeimini, pfiya perolün yıllık oralama fiyaını gösermekedir fiyalarıyla Gsmh verisi TCMB veri dağıım siseminden emin edilmişir. Toplam Enerji, elekrik ve perol ükeimi verileri Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı web siesinden alınmışır. Perolün yıllık oralama fiyaına ai veriler ise Amerikan hükümeinin resmi enerji isaisiklerini yayınlayan Enerji Bilgi Yöneimi nden (EIA) elde edilmişir. Şekil 1 : Zaman serisi grafikleri Kullanılan serilere ai zaman serisi grafikleri şekil 1 de göserilmekedir. gsmh, elkuk, p, ve enerji değişkenlerinin poziif rende sahip oldukları anlaşılmakadır. Model ve Eşilikler

7 Enerji ükeiminin açıklayıcı değişken olduğu eşiliğin log-log biçimi, ln gsmh = α + α ln enerji + α ln pfiya + ε (1) şeklindedir Burada α 1 gayrisafi milli hasılanın enerji ükeimine göre esneklik değerini, α 2 ise gayrisafi milli hasılanın perol fiyaına göre esneklik değerini vermekedir. Öe yandan eşilike yer alan değişkenler arasında eşbüünleşme ilişkileri belirlenmişse, bu durumda ahmin için haa düzelme modeli (ecm) oluşurulur. Enerji ükeiminin açıklayıcı değişken olduğu model için haa düzelme erimi ecm = e = ln gsmh α α ln enerji α ln pfiya (2) şeklinde olur Haa düzelme modelinin amamına ise (1) nolu eşilike haa eriminin yerine haa düzelme erimi koyularak ulaşılabilir. ln gsmh = β + β ln enerji + β ln pfiya + β ln gsmh β ln enerji + β ln pfiya + ν (3) Gayrisafi milli hasılanın bir gecikmeli değerini eşiliğin her iki arafından çıkarırsak ve eşiliğin sağ arafına ln enerji + ln pfiya erimini ekleyip çıkarırsak haa düzelme modeli şu şekilde olur. β β ( 4) ln gsmh = a0 + a1 ln enerji + a2 ln pfiya a (ln gsmh α α ln enerji α ln pfiya ) + ν Burada a = β, a = β, a = (1 β ), a = β - a α = β -(1- β ) α olur Tahmin edilen haa düzelme modelinde a1 gsmh nın enerji ükeimine göre kısa dönem esneklik değerini, a2gsmh nın perol fiyaına göre kısa dönem esneklik değerini, a3 ise gsmh ve perol fiyalarının kısa dönem sapmasından sonra sisemin ne kadar hızlı ekrar uzun dönem denge değerine doğru hareke edeceğini göserir. Birim Kök Tesleri Gsmh, enerji ükeimi elekrik ükeimi perol ükeimi ve perol fiyaları serilerinin ADF ve KPSS esi sonuçları ablo 1 de sunulmakadır. Analizde serilerin doğal logarimaları kullanılmışır. Serilerin zamana karşı grafikleri incelendiğinde perol fiyaı dışındaki değişkenlerin sabi erim ve aran bir rende sahip oldukları, perol fiyaı serisinde ise belirgin bir rendin bulunmadığı görülmüşür. Zaen zaman serisi grafikleri gelirin ve enerji ükeiminin sıfır olduğu nokadan değil daha yüksek değerlerden başlamakadır. Bu nedenle ADF esinde perol fiyaları için sadece sabi erimli, diğer değişkenler için ise sabi erim ve rendli eşilikler kullanılmışır. Tablo 2 : Düzeyde ADF Birim Kök Tesi Sonuçları ADF Tesi McKinnon Kriik Değerleri DEĞĐŞKEN Tes Đsaisiği Olasılık Değeri %1 %5 %10 lelkuk -2,7171 0,2358-4,2191-3,5330-3,1983

8 lenerji -2,9799 0,1509-4,2191-3,5330-3,1983 lgsmh -2,8826 0,1791-4,2191-3,5330-3,1983 lp -3,1599 0,1078-4,2191-3,5330-3,1983 lpfiya 2,1384 0,2315-3,6155-2,9411-2,6090 Gecikme sayısını belirlemeke Schwarz Bilgi Krieri (SIC) kullanılmışır. Tablo 2 deki birim kök es sonuçlarına göre üm seriler için hesaplanan es isaisiğinin örnek değeri McKinnon kriik değerlerinden küçük olduğundan serinin birim köke sahip olduğunu ifade eden sıfır hipoezi reddedilememişir. Dolayısıyla serilerin hiçbirisi düzeyde durağan değildir. Tablo 3 : Düzeyde KPSS Birim Kök Tesi Sonuçları KPSS Tesi Asimoik Kriik Değerler DEĞĐŞKEN LM Đsaisiği Ban Genişliği %1 %5 %10 lelkuk 0,1688** 4 0,2160 0,1460 0,1190 lenerji 0,7761* 5 0,2160 0,1460 0,1190 lgsmh 0,1419*** 2 0,2160 0,1460 0,1190 lp 0,1539** 4 0,2160 0,1460 0,1190 lpfiya 0,5217** 4 0,7390 0,4630 0,3470 Ban genişliği değeri için Newey-Wes using Barrle Kernell kullanılmışır. *%1, **%5, ***%10 anlam düzeyinde sıfır hipoezinin reddedildiğini gösermekedir. KPSS esi sonuçlarına göre üm seriler için serinin durağan olduğunu ifade eden sıfır hipoezi reddedilmekedir. Yani seriler düzeyde durağan değildir. Serilerin birinci farklarında durağan olup olmadıklarını belirlemek için birinci farkları alınarak ekrar aynı birim kök esleri yapılmışır. Tablo 4 : Birinci Farklarda ADF Birim Kök Tesi Sonuçları ADF Tesi McKinnon Kriik Değerleri DEĞĐŞKEN Tes Đsaisiği Olasılık Değeri %1 %5 %10 dlelkuk -4,5190* 0,0048-4,2268-3,5366-3,200 dlenerji -5,9660* 0,0001-4,2268-3,5366-3,200 dlgsmh -7,2915* 0,0000-4,2268-3,5366-3,200 dlp -5,6275* 0,0002-4,2268-3,5366-3,200 dlpfiya -5,5693* 0,0000-3,6210-2,9434-2,6102 Gecikme sayısını belirlemeke Schwarz Bilgi Krieri (SIC) kullanılmışır. Değişkenlerin başındaki d harfi birinci farkının alındığını gösermekedir. * %1 anlam düzeyinde sıfır hipoezinin reddedildiğini gösermekedir. ADF esi serilerin ümünün birinci farklarda durağan olduğunu gösermekedir. Tablo 5: Birinci Farklarda KPSS Birim Kök Tesi Sonuçları KPSS Tesi Asimoik Kriik Değerler DEĞĐŞKEN LM Đsaisiği Ban Genişliği %1 %5 %10 dlelkuk 0, ,2160 0,1460 0,1190 dlenerji 0, ,2160 0,1460 0,1190 dlgsmh 0, ,2160 0,1460 0,1190 dlp 0, ,2160 0,1460 0,1190 dlpfiya 0, ,7390 0,4630 0,3470 Ban genişliği değeri için Newey-Wes using Barrle Kernell kullanılmışır. Tablo 5 e yer alan es sonuçları da ADF esinde olduğu gibi serilerin amamının birinci farklarda durağan olduğunu gösermekedir.

9 Eşbüünleşme Analizde kullandığımız üm değişkenler birinci farklarında durağan olduğu için bu değişkenleri kullanarak yapılacak Granger nedensellik esi ve VAR analizi gibi uygulamalarda öncelikle bu değişkenler arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin varlığını, yani serilerin büünleşik olup olmadığını belirlememiz gerekir. Bu amaçla yapığımız Johansen eşbüünleşme esi sonuçları ablo 6 da yer almakadır. Tablo 6: Johansen Eşbüünleşme Tesi Sonuçları Sıfır Hipoezi Maksimum özdeğer isaisiği 0,05 kriik değer Olasılık Đz Đsaisiği 0,05 kriik değer Olasılık r = 0 24, ,2996 0, , ,1927 0,0056 r 1 12, ,8921 0, , ,2618 0,0869 r 2 6,3590 9,1645 0,1648 6,3590 9,1645 0,1648 r eşbüünleşik vekör sayısını gösermekedir Hesaplanan maksimum özdeğer ve iz isaisiklerinin kriik değerlerle karşılaşırılması %5 anlam düzeyinde 1 ade eşbüünleşik vekörün mevcu olduğunu gösermişir. Herhangi bir eşbüünleşik vekör bulunmadığını ileri süren sıfır hipoezi için maksimum özdeğer isaisiği 24,7482, iz isaisiği ise 43,2053 olarak hesaplanmışır. Bu değerler, %5 anlam düzeyinde maksimum özdeğer esi için 22,2996, iz esi için 35,1927 olan kriik değerlerden yüksekir. Bu nedenle eşbüünleşik vekör bulunmadığını öne süren sıfır hipoezi her iki es arafından da reddedilmişir. Bu en az 1 eşbüünleşik vekörün var olduğunu göserir. Hesaplanan es isaisikleri ilgili kriik değerlerden küçük olduğu için eşbüünleşik vekör sayısının r 1 ve r 2 olduğunu öne süren sıfır hipoezleri reddedilememişir. Bu sonuçlara göre çalışmada ele alınan dönem iibariyle enerji ükeimi, perol ükeimi ve gsmh arasında uzun dönemli bir denge ilişkisi mevcuur. Bu sonuç da bize haa düzelme eriminin (ECT) nedensellik eslerinde gözönünde uulması gerekiğini ve dinamik ekileri incelerken de VAR yerine VECM kullanılmasını önermekedir.(özer, Türkyılmaz, 2005) Granger Nedensellik Tesi Bir önceki kısımda ifade eiğimiz gibi Granger nedensellik esi yapacağımız değişkenler arasında eşbüünleşme ilişkisi olduğu için Granger nedensellik esinde kullanacağımız eşilikler haa düzelme erimini de içerecek biçimde aşağıdaki şekilde belirlenmişir. m Y = β + α X + α X + β Y + λ ECT + u 0 0 i i j j 1 1 i= 1 j= i m (5) m X = γ + δ Y + γ X + δ Y + λ ECT + v 0 0 i i j j 2 1 i= 1 j= 1 m (6) Eşiliklerde ECT 1 haa düzelme eriminin bir dönem gecikmeli değeridir. Haa düzelme eriminin kasayıları olan λ 1 ve 2 λ, X ve Y nin uzun dönem denge ilişkisine geri dönme hızını göserirler. X ve Y nin m ane cari ve geçmiş değerinin cari ve geçmiş değerinin Y üzerindeki ekisini, γ i ve α i ve β j kasayıları δi kasayıları ise X ve Y nin m ane X üzerindeki ekisini gösermekedir. u ve v ise birbiriyle ilişkisiz, beyaz gürülü hae erimleridir. Serilerde eşbüünleşme ilişkisi belirlendiği için Granger nedensellik esi (5) ve (6) nolu eşiliklere dayanır (Dakurah ve diğerleri, 2001). Eşbüünleşme sözkonusu olduğunda Granger nedensellik esleri, (5) nolu

10 eşilike α i kasayılarının; (6) nolu eşilike ise esi ile ve haa düzelme erimlerinin kasayıları olan 1 sınanması ile yapılır (Özer, Türkyılmaz, 2005). δ j kasayılarının grup olarak anlamlı olup olmadığının sandar F- λ ve λ 2 nin de sırasıyla anlamlı olup olmadığının Enerji ükeimi, perol ükeimi, ve gsmh arasındaki Granger nedensellik es sonuçları Tablo 7 ve Tablo 8 de verilmişir. 2 Tablo 7: Enerji Tükeimi ile gsmh Arasındaki Granger Nedensellik Analizi Sonuçları m = 1 Hipoezler Tes Đsaisiği p-değeri H 0 : Enerji ükeimi gsmh ya neden olmaz H 0 : gsmh enerji ükeimine neden olmaz 0,2123 0,6450 5,5760 0,0182 Tablo 8: Perol Tükeimi ile gsmh Arasındaki Granger Nedensellik Analizi Sonuçları m = 1 Hipoezler Tes Đsaisiği p-değeri H 0 : perol ükeimi gsmh ya neden olmaz H 0 : gsmh perol ükeimine neden olmaz 0,1923 0,6610 3,7054 0,0542 Granger nedensellik esi sonuçlarına göre %5 anlam düzeyinde gsmh dan enerji ükeimine doğru ek yönlü nedensellik belirlenmişir. Buna göre Türkiye de büyüme enerji ükeimini arrmakadır. %10 anlam düzeyinde ise gsmh dan perol ükeimine doğru ek yönlü bir nedensellik söz konusudur. Regresyon Modeli Tahmini Türkiye de enerji ükeimi, perol ükeimi ve gsmh arasındaki ilişki önce basi en küçük kareler yönemi ile ahmin edilen bir eşilike belirlenmeye çalışılmışır. lenerji = α + α lgsmh + α lp + ε Burada α1 enerji ükeiminin gelir esnekliğini vermekedir. Tahmin edilen eşilik sonuçları aşağıda yer almakadır. 2 Granger nedensellik esleri yapılırken, VECM ahmininde kullanılan ve LR, FPE, AIC, SC ve HQ krierlerine göre en uygun olarak belirlenen 1 gecikme kullanılmışır.

11 2 0, 748 0,9785 0,1735 0,97 lenerji = + lgsmh + lp R = SE = (1,14) (0,141) (0,154) = (-0,65) (6,922) (1,119) Sonuçlara göre gsmh ve perol ükeimi ile enerji ükeimi arasında anlamlı poziif ilişki bulunmuşur. Gsmh daki %1 lik arış, enerji ükeimini %0,97 arırmakadır. Enerji ükeimindeki değişimin %97 si gsmh ve perol ükeimindeki değişimlerce açıklanabilmekedir. Haa Düzelme Modeli ile Sisemdeki Kısa Dönem Dinamiklerin Belirlenmesi Eşbüünleşik değişkenlerin varlığı haa düzelme modelinin kullanımını gerekli kılmakadır. Haa düzelme modelinin ecm = e = lgsmh α α lenerji α lp haa düzeme eriminin ahmin edilebilmesi için modele ilave edilmesi gerekir. Daha sonra birinci farkı alınarak haa düzelme modeline ulaşılır. lgsmh = a + a lenerji + a lp a ( lgsmh α α lenerji α lp ) + ε Gsmh ya göre normalleşirilmiş eşbüünleşme kasayıları aşağıdaki gibidir. lenerji = 0,574 lp = 0, 446 Enerji ükeiminin ve perol ükeiminin uzun dönem esneklik değerleri beklenen işarelere sahip (poziif) ve isaisiksel olarak anlamlı bulunmuşur. Enerji ükeimindeki %1 lik arış uzun dönemde gsmh yı %0,574 arırmakadır. Perol ükeimindeki %1 lik arış sonucunda ise gsmh %0,446 arar. Ayrıca modelden elde edilen uyum hızı kasayılarının büyüklükleri ve işareleri de oldukça önemlidir. Bu kasayılar değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkiden sapma olduğunda, kısa dönemde bu ilişkiyi dengeye geirecek düzelme mekanizmasının ne kadar hızlı işlediğini göserir. Elde edilen sonuçlara göre enerji ve perol ükeimi ile GSMH arasında kısa dönemde oluşan dengesizlikleri gidermeke enerji ükeiminin anlamlı bir ekisi vardır. Eki Tepki Fonksiyonları Eki-epki fonksiyonları, rassal haa erimlerinden birindeki bir sandar sapmalık şokun, içsel değişkenlerin şimdiki ve gelecekeki değerlerine olan ekisini yansıır. Eki epki fonksiyonlarını kullanmakaki amacımız şoklar sonucu değişkenlerdeki dinamik epkileri görmek ve şoklara uyum sürecini incelemekir. Şekil 2 de VECM siseminde yer alan değişkenler üzerinde farklı şokların ekilerinin göserilmekedir. Gsmh daki bir şoka enerji ükeimi ilk dönem epki vermemeke, ikinci dönemden sonra ise ararak epki vermekedir. Gsmh da yaşanan bir şok sonucunda perol ükeimi dör dönem boyunca ararak epki vermeke, daha sonraki dönemlerde ise sabi bir seyir izlemekedir. Eki epki fonksiyonlarından elde edilen bu sonuç haa düzelme modelinden elde edilen kasayılarla ve gsmh dan enerji ükeimine doğru ek yönlü nedenselliğin belirlendiği Granger nedensellik esi sonuçları ile uarlıdır.

12 Response o Cholesky One S.D. Innovaions Response of LGSMH o LGSMH Response of LGSMH o LENERJI Response of LGSMH o LPT Response of LENERJI o LGSMH Response of LENERJI o LENERJI Response of LENERJI o LPT Response of LPT o LGSMH.08 Response of LPT o LENERJI.08 Response of LPT o LPT Şekil 2: Bir Sandar Haalık Şoka Eki-Tepkiler 6. SONUÇ Gelişmeke olan ülkeler için enerjinin ekonomik kalkınma için çok önemli bir fakör olduğu açıkır. Türkiye, kalkınmaka olan birçok ülke gibi enerji yoğun büyümeye dayalı bir yapı arz ederken, enerji ihiyacının çoğunu ihalala karşılamakadır. Türkiye'nin enerji faurasının yükselmesi ise dış icare açığından cari açığa, enflasyondan yaırım ve büyümeye kadar bir dizi olumsuz ekide bulunacakır. Enerji seköründe gerek maliye ve fiya arışları, gerekse aran elekrik enerjisi alebi çerçevesinde birçok ülkede arz güvenliğinin sağlanması konusunda yeni edbirler alınmaka, piyasa mekanizmaları arz güvenliğini sağlayacak edbirler ile güçlendirilmekedir. Ülkemizde de dünya oralamasının üzerinde gerçekleşmeye devam eden alep arışı ve buna bağlı olarak aran yaırım ihiyacı, yeni edbirler alınmasını zorunlu kılmakadır. Aran enerji alebini karşılamak için arz arafında kısılı olanaklarını gelişirmeli, alep arafında da bir planlamaya gimelidir. Dışa bağımlı bir yapı arz eden enerji ükeimi, yaırım ve ekonomik büyüme ahminlerine göre planlanmalıdır. Çünkü ekonomik büyüme ile birlike enerji alebi de armakadır. Ekonomik büyümeden enerji ükeimine doğru ek yönlü bir nedenselliğin belirlenmiş olması enerji asarrufuna yönelik poliikaların büyümeye zarar vermeden gerçekleşirilebileceğini gösermekedir. Ayrıca enerji piyasasında yaşanacak herhangi bir sıkını, enerji ihiyacının çok küçük bir bölümünü kendi kaynaklarından sağlayan Türkiye nin ekonomik büyümesinin önünde bir engel oluşuracakır. Ekonomik büyümeden enerji ükeimine doğru ek yönlü nedenselliğin belirlenmesi enerjide arz güvenliği kavramını daha da önemli hale geirmekedir. Çünkü ülkede üreimin ve isihdamın arması, ekonomik büyümenin devamı, ihiyaç duyulan enerjinin kesinisiz olarak sağlanmasına bağlıdır. Enerji poliikalarımızın belirlenmesinde, arz güvenliği açısından, kendi kaynaklarımızın gelişirilmesinin yanında, ihal edilecek kaynaklarda, gerek enerji kaynağı ürü ve gerekse bu kaynakların elde edildiği ülkeler açısından, kaynak çeşililiğinin sağlanması da son derece önemlidir.

13 KAYNAKLAR Akarca, A.T., Long, T.V. (1980). On he Relaionship Beween Energy and GNP: a reexaminaion. Journal of Energy and Developmen, vol. 5, Alınay, G. ve Karagöl, E., (2005). Elecriciy Consumpion and Economic Growh: Evidence From Turkey, Energy Economics, 27, ss Asafu-Adjaye, J., (2000). The Relaionship Beween Energy Consumpion, Energy Prices and Economic Growh: Time Series Evidence From Asian Developing Counries Energy Economics 22, Bakıraş, T., Karbuz, S. ve Bildirici, M. (2000). An Economeric Analysis of Elecriciy Demand in Turkey METU Sudies in Developmen, 27, ss BP Saisical Review of World Energy, Cheng, B.S. (1996), An Invesigaion of Coinegraion and Causaliy beween Energy Consumpion and Economic Growh, Journal of Energy and Developmen, vol.21, pp Cheng, B.S., (1999). Causaliy Beween Energy Consumpion and Economic Growh in India: An Applicaion of Coinegraion and Error Correcion Modeling Indian Economic Review 34, Dakurah A. H., Sephen P. D., Rajan K.S., (2001). Defense Spending and Economic Growh in Developing Counries A Causaliy Analysis Journal of Policy Modeling, 23, Erol, U., Yu, E.S.H. (1987). On he Relaionship Beween Energy and Income for Indusrialized Counries. Journal of Energy and Employmen, 13, Engle, R.F. and C.W.J. Granger (1987). Co-inegraion and Error-correcion: Represenaion, Esimaion, and Tesing, Economerica, vol. 55, pp Granger, C.W.J. (1969). Invesigaing Causal Relaion by Economeric Models and Cross-Specral Mehods, Economerica, Vol.37, pp Gujarai, D., (2004). Basic Economerics Fourh Ediion, McGraw Hill Companies. Hendry, D.F. and Juselius K. (2000). Explaining Coinegraion Analysis: Par I, The Energy Journal, vol. 21, pp Johansen, S. (1988). Saisical Analysis of Coinegraing Vecors, Journal of Economic Dynamics and Conrol, vol. 12, pp Johansen S, Juselius, K.; (1990). Maximum Likelihood Esimaion and Inference on Coinegraion wih Applicaion o he Demand for Money, Oxford Bullein of Economics and Saisics, Vol.52: Jumbe, C (2004). Coinegraion and Causaliy Beween Elecriciy Consumpion and GDP: Empirical Evidence From Malawi Energy Economics 26, Kar, M. ve Kınık E. (2008). Türkiye de Elekrik Tükeimi Çeşileri ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ekonomerik Bir Analizi, Afyon Kocaepe Üniversiesi, Đ.Đ.B.F. Dergisi C.X,S II. Karagöl, E., Erbaykal E., ve Eruğrul, M.H., (2007). Türkiye de Ekonomik Büyüme ile Elekrik Tükeimi Đlişkisi: Sınır Tesi Yaklaşımı, Doğuş Üniversiesi Dergisi, 8(1),

14 Keppler, J.H., Bourbonnais, R. and Girod, J., (2007). The Economerics of Energy Sysems Palgrave Macmillan. Kraf, J., Kraf, A., (1978). On he Relaionship beween Energy and GNP Journal of Energy and Developmen 3, Lee C.C. (2005). Energy Consumpion and GDP in Developing counries:a Coinegraed panel analysis. Energy Economics, 27, Masih, A.M.M., and Masih, R. (1996). Energy Consumpion, Real Income and Temporal Causaliy; Resuls From a Muli-counry Sudy Based on Coinegraion and Error Correcion Modeling Techniques Energy Economics 18, Masih, A.M.M., and Masih, R. (1998). A Mulivariae Coinegraed Modeling Approach in Tesing Temporal Causaliy Beween Energy Consumpion, Real Income and Prices wih an Applicaion o wo Asian LDCs Applied Economics 30 (10), Özer, M., Türkyılmaz, S. (2005). Türkiye de Enflasyon ile Enflasyon Belirsizliği Arasındaki Đlişkinin Zaman Serisi Analizi Đkisa Đşleme ve Finans Cil 20, Sayı 229, Pamir N., (2003). Dünya da ve Türkiye de enerji, Türkiye nin Enerji Kaynakları ve Enerji Poliikaları, Mealurji Dergisi, Sayı:134. Saman, A. (2007). Türkiye de Enerji ve Geleceği ĐTÜ Görüşü Soyaş U., ve Sarı R. (2003). Energy Consumpion and GDP:Causaliy relaionship in G-7 Counries and Emerging Markes. Energy Economics 25, Yu, E.S.H., Choi, J.Y., (1985). The Causal Relaionship Beween Energy and GNP: An Inernaional Comparison. Journal of Energy and Developmen 10,

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI Onur GÖZBAŞI * ÖZ Bu çalışmanın amacı, İMKB ile gelişmeke olan yedi ülkenin (Arjanin, Brezilya,

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 8 / 2 (2006). 1-14 DÖVİZ KURU VE HİSSE SEETLERİ FİYATLARI ARASIDAKİ EDESELLİK İLİŞKİSİ Özlem AYVAZ * Öze : Bu çalışmada Türkiye de hisse seneleri

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ Doç.Dr. Muhsin KAR * Arş.Grv. Esra KINIK ** Özet Enerji ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki araştırmacıların

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Managemen / Volume: V SPRING EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ Hilal BOZKURT Öze: Çok sayıda ampirik araşırma

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ Musafa ŞEKKELİ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü, K.Maraş, msekkeli@ksu.edu.r Ceyhun YILDIZ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen

Detaylı

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX

THE IMPACT OF EXCHANGE TRADED FUNDS ON THE LONG TERM RELATIONSHIP OF INDEX MARKETS: AN EMPRICAL ANALYSIS ON THE ISE-30 INDEX Dumlupınar Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi / Dumlupınar Universiy Journal of Social Sciences BORSA YATIRIM FONLARININ ENDEKS PİYASALARDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: İMKB-30 ENDEKSİ ÜZERİNE

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

Vadeli İşlem Piyasasında Optimal Hedge Rasyosunun Statik ve Dinamik Teknikler Yardımıyla Hesaplanması

Vadeli İşlem Piyasasında Optimal Hedge Rasyosunun Statik ve Dinamik Teknikler Yardımıyla Hesaplanması Uluslararası Alanya İşleme Fakülesi Dergisi Inernaional Journal of Alanya Faculy of Business Yıl:014, C:6, S:3, s. 1-13 Year:014, Vol:6, No:3, s. 1-13 Vadeli İşlem Piyasasında Opimal Hedge Rasyosunun Saik

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET Arş.Gör.Burak DARICI Bu çalışmada, Türkiye de faiz oranlarını, hem reel hem de finansal ekileri olması ve

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY?

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY? Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar Dergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Alınış arihi: 0.0.04 Kabul Ediliş arihi: 0.04.04 ÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ İCARE AÇIKLARI ÜZERİNDE EKİLİ Mİ?

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 009, CİLT XXVI, SAYI TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN RİCARDO EŞİTLİĞİ HİPOTEZİ NİN TEST EDİLMESİ Erginbay UĞURLU Recep DÜZGÜN Öze Ricardo eşiliği konusu, makroekonomilerde

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66

Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Cil:22 Sayı:2, Yıl:2007, ss:49-66 SPOT VE VADELİ İŞLEM FİYATLARININ VARYANSLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK TESTİ Emrah İsmail ÇEVİK * Mehme

Detaylı

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ ESKÝÞEHÝR DE KONUTSAL DOÐAL GAZ TALEBÝNE EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ Haydar ARAS * Nil ARAS ** Bu makalede, konularda kullanýlan doðal gazýn ýsýma dönemine ai aylardaki ükeiminin

Detaylı

Doğal Gaz ve Petrol Fiyatları ile BIST Sanayi Sektörü Endeksleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi 1

Doğal Gaz ve Petrol Fiyatları ile BIST Sanayi Sektörü Endeksleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi 1 Doğal Gaz ve Perol Fiyaları ile BIST Sanayi Sekörü Endeksleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi 1 Examining he Relaionship among he Naural Gas, Oil Prices and Sub- Indexes of BIST-Indusrial Kemal Eyüboğlu,

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey ISSN:136-3111 e-journal of New World Sciences Academy 212, Volume: 7, Number: 1, Aricle Number: 3A47 NWSA-PHYSICAL SCIENCES Received: December 211 Ayhan Toçu Acceed: January 212 Fahrein Arslan Series :

Detaylı

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE Doğuş Üniversiesi Dergisi, 12 (2) 2011, 256-264 İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE H. Aydın OKUYAN (1),

Detaylı

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:1, Sayı:1, 2010, Sayfa 1-23) Aylık Elekrik Talebinin Mevsimsel Model ile Ora Dönem Öngörüsü Galip Alınay * Öze Bu çalışmada Türkiye nin 1995-2008 dönemini kapsayan, oplam

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

Ekonometri. Eylül 2012. Sınavın toplam süresi 150 dakikadır.

Ekonometri. Eylül 2012. Sınavın toplam süresi 150 dakikadır. TCMB Araşırmacı Yazılı Meslek Sınavı Ekonomeri Eylül 202 Sınavın oplam süresi 50 dakikadır.. [Toplam 2 puan] Bir araşırmacı, günlük ABD doları/türk lirasının zaman içerisindeki değişimini modellemek amacıyla,

Detaylı

Bankaların Hisse Senedi Getirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Uygulama

Bankaların Hisse Senedi Getirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Uygulama Bankacılar Dergisi, Sayı 59, 26 Bankaların Hisse Senedi Geirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sekörü Üzerine Bir Uygulama Dr. Alper Özün * - Ailla Çifer ** Bu makale göserge

Detaylı

Getiri Volatilitisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Ampirik Bir Çalışma

Getiri Volatilitisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Ampirik Bir Çalışma 200 18 19 Yrd. Doç. Dr.Melek Acar Boyacıoğlu 20 Dr. Burcu Güvenek Geiri Volailiisi İle İşlem Hacmi Arasındaki İlişki: İMKB de Amirik Bir Çalışma Dr. Volkan Alekin Yrd. Doç. Dr. Melek ACAR BOYACIOĞLU Dr.

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR ÜSTEL VE LOGARİTM TMİK FONKSİYONLAR Şekil 5.1a Üsel Fonksiyonlar 2 y 10 8, 1 y = f = b b> 6 4 2-3 -2-1 1 2 3 Şekil 5.1b Üsel Fonksiyonlar 3 y 50 2 y = f = 2 40 30 20 y = f = 2 10-2 -1 1 2 3 4 Şekil 5.1c

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı