TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: DÖNEM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM"

Transkript

1 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye ÖZET TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: DÖNEM Dilek Temiz 1 Bu çalma, Türkiye ekonomisi için, vergi gelirleri ile ekonomik büyüme oran arasndaki ilikiyi aratrmaktadr. Düük vergi oranlarnn ekonomik büyüme üzerindeki etkisi uzun zamandr tartlmaktadr. Bu çalmada, toplam vergi gelirleri ile ekonomik büyüme oran arasndaki ilikiyi bulmak için nedensellik analizleri yaplmtr. Çalmada, uzun dönem ilikileri aratrmak amacyla Johansen ebütünleme testi, ksa dönem ilikileri aratrmak amacyla hata düzeltme modeli kullanlmtr. Elde edilen bulgular, toplam vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasnda nedensel bir ilikinin varl$n göstermitir. Anahtar Kelimeler: Vergi Gelirleri, Ekonomik Büyüme, Johansen Ebütünleme Testi, Vektör Hata Düzeltme Modeli. JEL Kodlar,: O1, H2 THE RELATIONSHIP BETWEEN TAX REVENUES AND ECONOMIC GROWTH IN TURKEY : THE PERIOD OF ABSTRACT This study examines the relationship between tax revenues and the rate of economic growth for the Turkish economy. It has been discussed for a long time that, the low ratio of taxation promotes high economic growth. In this study, in order to find the relationship between total tax revenues and the rate of economic growth causality analysis were used. It has been used Johansen co-integration test and error correction model for the long term and short term relationships. The findings have shown that there exists a causal relationship between total tax revenues and the rate of economic growth in Turkey. Key Words: Tax Revenues, Economic Growth, Johansen Cointegration Test, Vector Error Correction Model. 1 Çankaya Üniversitesi, 2ktisadi 2dari Bilimler Fakültesi, Uluslararas Ticaret Bölümü,

2 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi 1. GR Devletlerin temel fonksiyonlarn yerine getirmek için gelire ihtiyaç duymalar vergi toplama gereklili$ini do$urmutur. Vergileme, zaman içerisinde kamu hizmetleri için gerekli kayna$ sa$lamann yannda tasarrufu ve ekonomik büyümeyi tevik, gelir da$lmn düzeltme eklinde di$er sosyal ve ekonomik amaçlar için de kullanlmaya balanmtr. Vergi gelirleri, kamusal hizmetlerin yerine getirilmesinde en önemli gelir kaynaklarndan biri; sosyal güvenlik hizmetleri, devlet yatrmlar ve di$er kamusal giderlerin karlanmasnda önemli bir fon kayna$dr. Vergi haslatnn artmasna neden olan faktörler ülkeden ülkeye de$imekle beraber, vergilerin en önemli ilevi kamu gelirlerini artrmasdr. Vergilenebilir yeni kaynaklarn yaratlmasnda kii bana gelir art, sanayilemenin altyap ihtiyaçlar ve kamu talepleri gibi faktörler etkili olmaktadr. (Korkmaz, 1982) Vergiler bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin miktarn, üretim faktörlerinin gelir ve fiyatlarn do$rudan veya dolayl olarak etkileyebilmektedir. Kalknmakta olan ülkelerde verginin kalknma arac olarak, tasarruf düzeyinin belirlenmesinde ve kaynak da$lm üzerindeki etkisi kullanlmaktadr (Ylmaz, 1996). Ekonomik büyümenin sa$lanmas ülkeler için önemli olmakla birlikte; özellikle gelimekte olan ülkelerde ön plana çkan temel ekonomik amaçlardan biri olmutur. Gelimi ülkeler belli bir büyüme hzn muhafaza etmek gibi daha kolay bir çaba içinde olurken; gelimekte olan ülkeler belli bir büyüme seviyesine ulama çabasna girmilerdir. Ekonomik büyümeyi sa$lamann birçok yolu olmakla birlikte; burada inceleme konusu yaplacak olan temel husus ekonomik büyümenin vergi gelirleri ile olan ilikisi olacaktr. Bu çalmann ilk be bölümünde, vergi gelirleri ile ekonomik büyüme ilikisi teorik bazda incelenmektedir. Bu srada, dolayl vergi gelirleri, dolaysz vergi gelirleri, talepyönlü iktisat teorisine alternatif bir iktisadi düünce olarak 1980 li yllarda önem kazanan arz-yönlü iktisat teorisi ve bu teorinin önemli bir kavram olan Laffer e$risi konusunda genel bilgiler verilmekte, konuyla ilgili yaplm olan ampirik çalmalardan bahsedilmektir. Altnc bölümde, Türkiye de döneminde ekonomik büyüme ile vergi gelirleri arasndaki uzun ve ksa dönem ilikiler Johansen ebütünleme snamas ve hata düzeltme modeli kullanlarak incelenmektedir. Vergi gelirleri, dolayl, dolaysz ve toplam olmak üzere üç ekilde ekonometrik tahminlere katlmaktadr. Son bölüm ise, sonuç ksmn oluturmaktadr. 2. DOLAYLI VE DOLAYSIZ VERGLER Vergi, kamu hizmetlerinin maliyetini karlamak üzere, ekonomik birimlerden siyasi cebir altnda ve karlksz olarak devlete kaynak aktarlmasdr. 2 Kamu hizmeti yapmak durumunda olan devlet bunu yaparken mal ve hizmet üretiminde bulunur. Gerekli üretim faktörlerini sa$larken kamu fonlarn kullanr. Bu fonlar içerisinde vergi gelirlerinin oran yüksektir. Devlet, belirtilen temel amaç dnda kamu faaliyetlerine paralel di$er baz fonksiyonlar da vergilere yükleyebilir. Bu arada gelir da$lmnn kontrolü, piyasada fiyat istikrarnn sa$lanmas gibi fonksiyonlarda ksmen vergiye yüklenebilir. Ça$mzda uygulanan vergileri, bunlarn konulmasna neden olan olayn niteli$ine göre üç büyük grupta toplayabiliriz: Gelirle ilgili vergiler (gelir vergisi, kurumlar vergisi), istihlak harcamalaryla ilgili vergiler (harcamalara dayal gelir vergisi, muamele ve sat vergileri, ksmi istihlak vergileri, gümrük vergileri), servetle veya servet transferiyle ilgili 2 Vergi siyasi cebir altnda tahsil edilmekte, yani kanunla konulmakta ve kanuna uyulmas yaptrmlara ba$lanm bulunmaktadr 2

3 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye vergiler (genel servet vergisi, emlak ve ksmi servet vergileri, sermaye vergisi, veraset ve di$er ekillerdeki servet transferi vergileri). Alnan vergiler ayni-nakdi, spesifik-advolorem ve dolayl-dolaysz vergiler gibi çeitli ekillerde de snflandrlabilmektedir (Buluto$lu, 1970). Bunlar arasnda özellikle verginin dolaysz ve dolayl olarak iki büyük snfa ayrlmas yaygndr. Dolaysz vergiler, vergi mükellefi ile ödeyicisinin ayn oldu$u, kii ve kurumlardan elde ettikleri gelir düzeyine göre alnan vergilerdir. Bu vergilerde vergi mükellefinin, kendisine düen vergi yükünü bakalarna yanstma olana$ bulunmamaktadr. Gelir vergisi, kurumlar vergisi, emlak vergisi, motorlu tatlar vergisi do$rudan vergilere örnektir. Dolayl vergiler ise, mal ve hizmet kullanmndan kaynaklanan vergilerdir. Vergiye tabi mal ya da hizmetlerden yararlanan herkes, gelir düzeyi ne olursa olsun ayn oranda vergi öder. Bu vergilerde vergi mükellefi ile ödeyicisi farkldr. KDV ile özel tüketim vergisi, dolayl vergiler arasnda yer alr. Dolayl vergiler, genellikle gelimekte olan ülkelerde en büyük kamu gelir kayna$n oluturur. Gelimekte olan ülkelerde toplam merkezi devlet gelirleri içinde dolayl vergilerin pay (yurtiçi mal ve hizmetlerden ve uluslararas ticaretten alnan vergiler olarak) 1993 ylnda, ülkelerin gelimilik derecelerine göre % 41.2 ile % 55.3 arasnda yer almaktadr. Gelimi ülkelerde ise bu oran % 26 dr. Bu durumun temel nedeni gelir üzerinden alnan vergilerdeki uygulama güçlüklerine ra$men, dolayl vergilerin idari açdan basit vergiler olmalardr. Kii ve kurumlarn mal ve hizmet satn almalar yoluyla dolayl yoldan ödedikleri bu vergileri tarh etmek ve toplamak daha kolaydr (Ataç, 1999:285). Dolayl vergilerin gelimekte olan ülkelerde paynn yüksek olmas ekonomik büyüme ile yakndan ba$lantldr (Turhan, 1998:98). Bu ülkelerde vergi sistemleri henüz tam olarak oturmad$ndan dolayl vergilere a$rlk verilir. Türkiye de özellikle 1998 ylndan sonra dolayl vergilerin toplam vergiler içindeki pay artm ve bu oran % 70 lere ulamtr (Grafik 1). Bununla birlikte dolayl vergiler ülkenin ekonomik yapsna uygun kullanld$ takdirde dolaysz vergiler kadar olmasa da ekonomik büyümeye katk sa$layabilirler. Bu vergiler, ekonomide nisbi fiyatlar etkileyerek, tüketimin kslmasna, tasarrufun tevik edilmesine yardmc olabilir. Gerçekten bir ekonomide tüketim mallar üzerine salnan dolayl bir vergi tüketimin maliyetini artrarak bu tür mallara yaplan harcamalar kstlayabilir ve bu kaynaklarn yatrm harcamalarna aktarlmasna neden olabilir. Türkiye de dolayl ve dolaysz vergilerin geliimi incelendi$inde, özellikle 1980 sonrasnda toplam vergi gelirleri içindeki dolayl ve dolaysz vergi kompozisyonunda büyük ve hzl bir de$iim göze çarpmaktadr döneminin bandaki dolayl vergi oran %35 ler civarnda iken, 2006 ylna gelindi$inde bu oran %69 a yükselmitir ylnda Türkiye'de milyar YTL vergi geliri toplanmtr. Bunun 47.3 milyar YTL'si dolaysz vergiler toplamn, geriye kalan 103,9 milyar YTL'si dolayl vergiler toplamn oluturmaktadr. Bunlar oranlarla ifade edersek toplam vergi gelirlerimizin yüzde 69'unun dolayl, yüzde 31'nin dolaysz vergilerden olutu$u ve dolayl ve dolaysz vergiler arasndaki ideal da$lm oranndan çok uzakta bulundu$umuz anlalmaktadr döneminde dolaysz vergiler bakmndan dolayl vergilerin geliiminin tam tersi bir durum gerçeklemitir. Dolayl vergilerin artmasnda etkili olan KDV, ÖTV gibi mal ve hizmetlerden alnan vergilerin toplam vergi gelirleri içinde önemli paya sahip oldu$u söylenebilir. 3

4 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi GRAFK 1: Toplam Vergi Gelirleri çindeki Dolayl, ve Dolays,z Vergi Kompozisyonu Kaynak: Devlet Planlama Tekilat (DPT) 3. ARZ-YÖNLÜ KTSAT TEORS dolaysz vergiler dolayl vergiler Arz-yönlü iktisat, talep-yönlü iktisada bir tepki olarak do$mutur. Talep-yönlü iktisadn aksine arz-yönlü iktisat, bütün iktisadi sorunlarn arz kaynakl oldu$unu kabul eder. Arz-yönlü iktisat teorisini savunanlara göre, iktisadi sorunlarn temelinde Keynesyenlerin ifade etti$i ekilde "efektif talep yetersizli$i" de$il, üretimin talebe oranla yetersiz olmas yatmaktadr. Arz-yönlü iktisat teorisini savunanlar bu görüleri ile esasen Say Kanunu nu kabul etmektedirler. Klasik iktisadn "arz kendi talebini yaratr" eklinde formüle edilen bu görüü temelde arz-yönlü iktisadn çk yeri olarak kabul edilebilir. Say, açklamalarnda talebin esas kayna$nn üretim oldu$u vurgulamaktadr. Say e göre; ar tüketim, ticaret için yararl de$ildir; asl güçlük tüketim iste$ini tevik etmekte de$il, üretim araçlarn sa$lamakta yatmaktadr. 2yi devletin amac üretimi tevik etmekte, kötü devletin amac ise tüketimi tevik etmekte yatmaktadr (Cowen, 1982:165). Say in bu temel görüleri daha sonralar, özellikle Mill tarafndan daha net bir ekilde ortaya konulmutur (Cowen, 1982:135). Buradan hareketle, 1980 li yllarn balarnda Laffer ve di$er baz iktisatçlar tarafndan açklanan ve "Arz-Yönlü 2ktisat" olarak adlandrlan bu teorinin, aslnda Say Kanunu nun yeniden gündeme gelmesinden baka bir ey olmad$ söylenebilir. Önemle belirtmek gerekir ki, Laffer tarafndan açklanan ve "Laffer Etkisi" olarak popülarite kazanan hipotez, ilk olarak 14. yüzylda filozof 2bni Haldun tarafndan açklanmtr. 2bni Haldun 1371 de ünlü Mukaddime adl eserinde unlar yazmtr: "Toplumun (hanedann) oluumunun balangcnda vergiler, küçük matrahlar karl$nda yüksek vergi haslat sa$lar. Toplumun (hanedann) genilemesi ile birlikte, vergiler büyük matrahlara karlk düük vergi haslat sa$lar." (Khaldun, 1981:230). 18. ve 19. yüzyllarda baz iktisatç ve filozoflar da 2bni Haldun un düüncelerine benzer görüleri ileri sürmülerdir. Örne$in; 18. yüzylda filozof David Hume, ayn yüzylda Adam Smith gibi. Smith (1776) in Milletlerin Zenginli$i adl eseri ile birlikte do$an klasik teori arza büyük önem vermi, hatta Keynesyen devrim, klasik teorinin arza verdi$i öneme bir tepki olarak ortaya çkmtr. Keynesyen devrim ile birlikte, arz iktisad, bir süre unutulmusa da çok geçmeden yeniden önem kazanmaya balamtr. Harrod (1939) ve 4

5 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye Domar (1946) n arzn da toplam taleple birlikte artmas gere$ine de$inen eserleri akademik çevrelerde geni yanklar bulmutur. Solow (1956) un Cobb-Douglas tipi bir toplam arz fonksiyonunu oluturmas ve makro ekonomi yönünden tad$ önemi göstermesi, toplam arz fonksiyonu konusunda yo$un çalmalar balatmtr. Leontief (1966) in Keynesyen devrimin balad$ yllarda, gelitirdi$i Input- Output Analizi toplam üretim ve toplam arz konularnda yo$un teorik ve ampirik çalmalarn kayna$ olmutur ve 1960 l yllarda Kendrick (1976) ve Denison(1962) n büyüme prodüktivite, Grilliches ve Jorgenseon (1967) n üretim faktörleri ve prodüktiviteleri konusunda yaptklar aratrmalar arz iktisad ile ilgili bilimsel gelimeleri oluturmutur. Ancak, bütün bu çalmalarn makro iktisat politikalar üzerinde çok fazla etkisi olmamtr. Üretim ve fiyatlarn belirlenmesinde temel etken olarak yine toplam talep üzerinde durulmutur. Arz-yönlü iktisadn temel politika arac vergi oranlardr. Vergi oranlarnn önemli bir politika arac olarak kullanlmasna Avustralyal 2ktisatç Colin Clark öncülük etmitir. Clark, 1940 l yllarn sonunda yapt$ bir ekonometrik aratrmada, vergi yükünün % 25 in üzerine çkmas halinde enflasyonun balayaca$n ileri sürmütür. Clark a göre, yüksek vergi oranlar tasarruflar ve insanlardaki çalma azmini azaltacaktr. Böylece üretim ve arz daralacak ve sonuçta toplam talep-toplam arz dengesi bozulacak, ekonomide ortaya çkacak talep fazlas fiyatlar genel düzeyinin yükselmesine yani enflasyona neden olacaktr. Fakat sanayi ülkelerinin %25 in üzerindeki vergi yüküne ra$men hzl gelimelerini devam ettirmeleri, Clark n görülerini iktisat politikalar üzerinde etkili klmamtr.(sava, 1986:174) Arz-yönlü iktisadn ekonometrik analizini yapan Evans (1983) ise, arz-yönlü iktisad, ekonominin prodüktif kapasitesini etkileyen faktörleri inceleyen bir iktisat dal olarak tanmlamakta ve dengeli bir arz-yönlü iktisat politikasnn içerdi$i uygulamalar u ekilde belirtmektedir (Evans, 1983:19 20): - Gelir ve kurumlar vergisinde indirim, - Vergi indirimlerine paralel olarak kamu harcamalarnn indirilmesi, - Yasal-kurumsal serbestleme politikas. Evans a göre bu politikalar içerecek bir arz-yönlü program, yüksek prodüktivite ve ekonomik büyüme ile düük enflasyonu sa$layacaktr. Evans a göre, arz-yönlü iktisadn temelini "vergi indirimleri" oluturmaktadr. Arz-yönlü vergi politikasnn temel ilkelerini u ekilde özetlemek mümkündür: 1. Marjinal vergi oranlarndaki de$iiklikler ekonomik birimlerin karar ve faaliyetlerini pozitif veya negatif olarak balca üç ekilde de$itirir (Keleher, 1982: 111): Bo durmaya kar çalmann göreli fiyatn; cari tüketim yerine, gelecekte tüketimde bulunmann göreli fiyatn; piyasa ekonomisi içinde faaliyette bulunma yerine, yeralt ekonomisinde faaliyette bulunmann göreli fiyatn. Arzyönlü iktisatçlar, marjinal vergi oranlarnn indirilmesi (artrlmas) halinde bunun göreli fiyatlar pozitif (negatif) yönde etkileyece$ini kabul etmektedirler. Onlara göre; örne$in; marjinal vergi indirimi, bireylerin tüketim yerine tasarrufa yönelmelerine, bo durma yerine çalmay tercih etmelerine neden olacaktr. 2. Arz-yönlü iktisat, "ekonomik büyüme" ve "ekonomik etkinlik" olarak bilinen iki önemli iktisat politikas amacna a$rlk vermektedir. Arz-yönlü vergi politikasn savunanlar, vergi indirimlerinin uzun dönemde vergi gelirlerini ve toplam piyasa üretimini artraca$n kabul etmektedirler. Bu iktisatçlara göre, "ekonomik istikrar ve adil gelir da$lm" gibi iktisat politikas amaçlar ksa dönemde çözüme kavuturulamayacak politikalardr. 3. Arz-yönlü iktisadn di$er bir temel ilkesi ise vergi oranlar ile vergi gelirleri ve toplam piyasa üretimi arasnda kurmu oldu$u ilikidir. Bu ilkeye göre; vergi oranlarnn indirilmesi, sanld$ gibi vergi gelirlerini azaltmayacak aksine artracaktr. Çünkü, vergi oranlarnn indirilmesi göreli fiyatlar pozitif ekilde 5

6 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi etkileyecek ve bu etki toplam piyasa üretiminin yani GSY2H nin artmas eklinde sonuçlanacaktr. 4. LAFFER ETKS VE LAFFER Arz-yönlü iktisatçlarn üzerinde durdu$u en önemli konulardan birisi Laffer etkisi ve bu etkiyi gösteren Laffer e$risidir. Vergi oranlar ile vergi gelirleri arasndaki ilikiyi ortaya koyan Laffer etkisi; vergi oranlarndaki bir artn vergi gelirlerini düürebilece$i, vergi oranlarnda bir azalmann ise vergi gelirlerini arttrabilece$i ihtimalini ortaya koymutur. Laffer etkisi, vergi oranlarndaki azalmann bir sonucu olarak bireylerin harcanabilir gelirlerindeki bir artn onlar daha fazla yatrm yapmaya tevik edece$ini, böylece gelir artna ba$l olarak yatrmlarnda artaca$n varsaymaktadr. Arz-yönlü iktisatçlar, marjinal vergi oranlarn azaltmann ekonomik büyümeyi ve vergi gelirlerini gerçekten artraca$ eklindeki iddialarn desteklemek için Laffer e$risine gönderme yaparlar. Grafik 2: Laffer EBrisi Vergi Geliri 0 X 100 Vergi Oran (%) Laffer e$risinde, vergi orannn %0 ve %100 olmas durumunda vergi gelirlerinin sfr oldu$u varsaym geçerlidir. Vergi oranlarnn sfr olmas durumunda gelir elde eden bireylerin vergi ödemesi söz konusu olmayaca$ için devletin vergi gelirleri de sfr olacaktr. Vergi oranlarnn %100 olmas durumunda ise, fertler gelirlerinin tamamn vergi olarak ödemek zorunda kalacaklar için çalma ve gelir elde etme iste$i ortadan kalkacak ve böylece vergi gelirleri yine sfr olacaktr. Bu iki uç durum haricinde uygulanacak olan herhangi bir vergi orannda vergi geliri elde edilmesi mümkün olacaktr. Uekilde görüldü$ü gibi herhangi bir X vergi orannda vergi gelirleri maksimuma ulaacaktr. Sfr vergi oranlarndan, (X) vergi oranlarna kadar vergi oranlarndaki yükselmeler vergi gelirlerini artracaktr. Fakat (X) vergi oranlarndan sonra vergi oranlarndaki bir art vergi gelirlerinin azalmasna yol açacaktr. Vergi gelirlerini artrmak için vergi orannn azaltlmas mevcut vergi orannn, maksimum vergi gelirini sa$layacak orann üzerinde bulunmas gerekir. Bu nedenle vergi oranlar ile ilgili alnacak kararda bir belirsizlik unsuru bulunmaktadr (Sava, 1998: ). Örne$in yukardaki ekile göre mevcut vergi oran X noktasnn gösterdi$i orandan daha büyük olmamaldr. Vergi oran X in üzerinde ise bu noktaya indirilmesi vergi gelirlerini artrr. E$er vergi oranlar zaten vergi gelirini maksimize eden seviyede (X oran) veya onun altnda ise vergi orann azaltmak vergi gelirini arttrmayp azaltacaktr. Laffer e$risinde belirsizlik oluturan ikinci bir neden yaplacak vergi indiriminin büyüklü$üdür. Vergi indirimi gere$inden daha yüksek oranda yaplrsa vergi gelirlerinin azalmas söz konusu olabilir. Ayrca, Laffer e$risi üzerinde hangi noktada bulunuldu$unu kesinlikle bilmek mümkün de$ildir (Derdiyok, 1993). 6

7 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye 5. VERGLERN EKONOMK ETKLER Vergilerin ekonomik etkilerinin analizi, literatürde, daha çok vergi indirimleri üzerinde yo$unlamaktadr. Vergi indirimlerinin ekonomik büyüme ve etkinli$i artraca$ üzerine kurulmu olan arz-yönlü iktisat teorisinin savunucular, vergi indirimleri sonucunda toplam piyasa üretiminin ve toplam vergi gelirlerinin artaca$n ifade ederler (Aktan, 1991:83). Buna göre vergi indirimleri uzun dönemde bireylerin tüketim yerine tasarrufa yönelmelerini ve bo durma yerine çalmaya yönelmelerini sa$layarak vergi gelirlerini ve toplam piyasa üretimini arttrr. Vergi oranlarnn indirilmesi göreli fiyatlar pozitif ekilde etkileyecek ve bu etki toplam piyasa üretiminin (GSY2H) artmas ile sonuçlanacaktr. Vergi indirimlerinin ekonomi üzerinde etkisine örnek olarak, indirimlerin özel sektördeki kullanlabilir geliri artrmas verilebilir. Pozitif talep etkisi esasen ksa vadeli bir olgudur. Orta vadede arz yanl etkiler önem tar. 1980'lerde arz yönlü iktisatçlar tarafndan ileri sürülen bu fikrin ve OECD tarafndan düzenlenen ekonomik performans ve yapsal düzenlemelerle ilgili bir raporda yaplan yapsal düzenleme politikasna ilikin tavsiyenin sonucu olarak, a$r vergiye sahip ekonomilerin genellikle kötü bir büyüme ve isizlik oranna sahip olduklar açkça ortaya çkmtr. Bununla birlikte indirilen verginin tipini bilmek önem tar. (Sava, 1998). Kurumlar vergisindeki oran indirimi gelir vergisindeki indirimden oldukça farkl etkiler do$uracaktr. Üstelik bir vergi tipindeki indirim di$er vergi tiplerinde toplanan haslat etkiler. Bununla birlikte, mesela gelir vergisindeki bir kesintinin vergi gelirlerini azaltma ihtimaline ra$men, kurumlar vergisi gelirleri yüksek oranda kullanlabilir gelirden ortaya çkan tüketim talebinin bir sonucu olarak artacaktr. Dolaysyla vergi oranndaki indirimlerden dolay ortaya çkan gelir ayr tutulursa toplam vergi gelirlerinde beklenenden daha az bir dümeye neden olabilir. Vergiler bireylerin çalma arzularn azaltma veya arttrma yönünde de ekonomiyi etkileyebilmektedir. Yani vergiler bireyleri çalma ile bo durma arasnda tercih yapmaya zorlayabilmektedir. Emek arz üzerine konulan vergiler, insanlarn emek arz ederek sa$ladklar fayday düürdü$ünden çalma isteklerini olumsuz etkiler. Vergi nedeniyle geliri azalan birey eski refah düzeyine ulaabilmek için daha çok çalabilece$i gibi (gelir etkisi), daha az çalarak ödemek zorunda oldu$u vergiyi azaltma yolunu da seçebilmektedir (ikame etkisi). Vergilerin çalma kararlar üzerindeki etkileri de$erlendirilirken, emek arznn ücretin bir fonksiyonu oldu$u dikkate alnmaldr. Bu kapsamda; vergi indirimlerinin maa ve ücret art yoluyla çalma iste$ini arttraca$ sonucuna ulalabilmektedir. Bu durum özellikle gelir üzerinden alnan vergilerde daha fazla görülmektedir. Vergi indirimleri, bireylerin çalma istekleri üzerinde olumlu etkide bulunabildi$i gibi, tasarruflar ve yatrmlar üzerinde de olumlu etkilere sahip olabilir. Özellikle ABD de yaplan amprik çalmalar, vergi indirimleri sonucunda emek arznn ve tasarruflarn artaca$n ve yer alt ekonomisince yürütülen ekonomik faaliyetlerin azalaca$n ortaya koymutur (Aktan, 1994:114). Bununla birlikte, vergi indirimleri ekonomik büyüme hznn artmasnda gerek gelimi, gerekse gelimekte olan ülkelerde önemli bir faktör olmaktadr. Vergi indirimleri ile yatrmlar arasndaki iliki do$rudan do$ruya ekonomik büyüme ile ba$lantldr. Bu kapsamda vergi indirimlerinin yatrmlar üzerindeki etkileri üç ana kalemde incelenebilir. Bunlar; a) Vergi indirimleri; kullanlabilir geliri arttrarak ve vergi tasarrufu sa$layarak yatrmn maliyetini düürmek suretiyle yatrm karll$n arttrr. b) Vergi indirimleri; vergi için ayrlan fonlarn serbest kalmasn ve yatrma dönümesini sa$layarak yatrmlarn finansmann kolaylatrr. 7

8 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi c) Vergi indirimleri; yatrmlarn hacmini geniletir (Maliye Enstitüsü Konferanslar, 1980:59). Bir ülkede ekonomik büyümenin gerçekleebilmesi için tasarruf oranlarnn arttrlmas gereklidir. Tasarruf düzeyinin düüklü$ünde, sosyal ve demografik faktörler yannda en önemli etkenlerden birinin de vergi politikalar oldu$u savunulmaktadr. Faiz, kar pay ve sermaye kazanc gibi de$erlerden vergi alnmas tüketime nazaran tasarruflarn maliyetini arttrd$ gibi, bireysel tercihleri de olumsuz etkiler. Tüketime oranla tasarrufun maliyetini azaltan bir vergi indirimi ise sermaye birikimini hzlandrarak; üretim, milli gelir ve toplam talepte arta yol açabilecektir (Demircan, 2004). Vergi indirimlerinin tasarruf üzerindeki etkileri konusunda yaplm ampirik çalmalarn sonuçlar, vergi oranlarnn indirilmesinin tasarruflar çok az bir ekilde etkileyece$ini ortaya koymutur. Boskin(1978) tarafndan yaplan bir çalmada vergi sonras kazançlarn %10 artmas halinde tasarruflarn yllk olarak %5 orannda artaca$ ileri sürülmektedir. ABD de 1920 li yllarda Coollidge, 1960 l yllarda Kennedy ve 1980 li yllarda Reagan in Bakanlk dönemlerinde; 2ngiltere de de 1980 li ylarda Thatcher döneminde yaplan vergi indirimleri, vergi oranlaryla vergi gelirleri arasndaki ilikinin açklanmasnda önemli örneklerdir. I. Dünya Sava srasnda ABD de gelir vergisinin en yüksek oran %7 den 1918 ylnda %77 e yükselmitir. Bakan Coollidge, en yüksek vergi orann 1925 ylna kadar %25 e düürmütür. Bu dönemde yllk ortalama %6 lk bir büyüme hz yakalanrken gelir vergisi haslat da bu dönemde %61 orannda artmtr. Bakan Kennedy, 1963 ylndan 1965 ylna gelir vergisinin en yüksek orann %91 den %70 e indirmitir. Bu indirimi izleyen yllar ABD nin en uzun ekonomik büyüme sürecine sahne olmutur yllar arasnda ekonomik büyüme oran ortalama %5 in üzerinde gerçekleirken gelir vergisi haslat da %62 orannda artmtr li yllar ise Bakan Reagan n vergi indirimlerine sahne olmutur ylnda %70 olan gelir vergisinde en yüksek oran, 1988 ylna gelindi$inde %28 e gerilemitir. Bu oran indirimleri 1980 li yllar boyunca ortalama %4 büyüme oran gerçeklemesine neden olurken gelir vergisi haslat da bu dönemde %99,4 orannda artmtr. ABD de oldu$u gibi 2ngiltere de de vergi indirim politikalar uygulanm, sonuçlar benzer nitelikte olmutur. 2ngiltere deki vergi indirimleri yllar arasnda babakanlk yapan Margaret Thatcher döneminde gerçekletirilmitir. Vergi oranlarndaki ilk indirim 1979 ylnda yaplmtr. En yüksek vergi oran %83 den %60 düzeyine indirilmitir. 2kinci indirim ise 1985 ylnda yaplmtr. En yüksek vergi oran %60 dan %40 a indirilmitir. Thatcher vergi indirimlerinin ekonomik sonuçlar ABD de gerçekletirilen vergi indirimlerinin sonuçlaryla benzerlik göstermektedir ylnda olan kiisel vergi yükü vergi indirim politikalarnn uygulanmasndan sonra a yükselmitir. ABD ve 2ngiltere deki vergi indirimleri, vergi oranlarnda yaplan bir indirimin ekonomik faaliyetleri tevik etti$ini göstermektedir. Vergilendirmenin uzun dönem büyüme üzerindeki etkileri konusunda oldukça geni bir literatür mevcuttur. Neo-klasik büyüme modeli çerçevesinde Solow (1956), vergilendirmenin uzun dönem büyüme üzerinde etkisinin olmad$n savunmaktadr. 2çsel büyüme modeli çerçevesinde konuyu inceleyen çalmalarn ço$unda ise dolayl ve dolaysz vergilerin uzun dönem büyüme üzerinde negatif etki yapt$ sonucu ortaya çkmaktadr. Ancak dolaysz vergilere nazaran dolayl vergilerin büyüme üzerindeki etkilerinin daha kstl oldu$u kabul edilmektedir. King ve Rebelo (1990) çalmalarnda, uzun dönemde gelir vergilerinin kii bana düen geliri azaltc etkide bulundu$unu ortaya koymulardr. 8

9 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye Roubini ve Milesi-Feretti (1994), açk ekonomilerde gelir vergilerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini çeitli içsel büyüme modelleri çerçevesinde aratrmlardr ve istihdam ile fiziksel sermaye vergilerinin büyüme üzerinde negatif etkiler yapt$ sonucuna ulamlardr. Razin ve Yuen (1995), G7 ülkelerini kapsayan çalmalarnda, tam sermaye hareketlili$i durumunda, sermaye vergilerinden yaplan kesintilerin kii bana düen gelir artnda ve büyümede azala neden olaca$ sonucuna ulamlardr. Engen ve Skinner (1996), vergilendirmenin uzun dönem ekonomik büyüme üzerinde orta düzeyde bir etki yapt$n ortaya koymutur. Widmalm (2001), dönemi için 23 OECD ülkesini ele ald$ çalmasnda vergi yaplarnn ekonomik büyümeyi etkiledi$i, vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasnda negatif bir iliki oldu$u sonucuna ulamtr. Anastassiou ve Dritsaki (2005), Yunanistan ekonomisi için vergi gelirleri, dolaysz marjinal vergi oranlar ve tasarruf-gelir oran ile büyüme oran arasndaki uzun ve ksa dönem ilikileri aratrmlardr. Elde edilen bulgular, çalmada kullanlan de$ikenler arasnda uzun dönem ilikinin varl$n göstermitir. Ksa dönem ilikiler açsndan ise, dolaysz marjinal vergi oranlar ve vergi gelirlerinden büyümeye do$ru tek yönlü nedensel bir ilikinin oldu$u tespit edilmitir. 6. TÜRKYE DE VERG GELRLER LE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK LKNN EKONOMETRK ANALZ 6.1. Ekonometrik Yöntem döneminde Türkiye de vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasndaki ilikinin incelenmesi için yaplan ampirik uygulamalar üç aamada gerçekletirilmektedir. Birinci aamada, de$ikenlerin, birim kök testleri yaplarak, dura$an olup olmadklar ve entegrasyon dereceleri tespit edilmekte, ikinci aamada, Johansen yaklam kullanlarak ebütünleme testleri yaplmakta, üçüncü aamada ise, uzun dönem ebütünleme vektörlerinden türetilen hata düzeltme modeli tahmin edilmektedir. Ekonometrik tahminlerde kullanlacak yöntemler genel hatlaryla ksaca u ekilde açklayabilir: Birim Kök Testi: Bir çok makroekonomik zaman serileri birim kökler içerir. Bir zaman serisinin dura$anl$nn incelenmesinde birim kök snamalar önemlidir. Çünkü, dura$an olmayan regresörlerin varl$ birçok standart hipotez testini geçersiz klabilir. Baka bir deyile, dura$an olmayan serilerde regresyon analizleri yüksek test istatistiklerine ve sahte regresyon sonuçlarna yol açabilir. Herhangi bir ampirik analiz için önemli bir balangç, kullanlan serilerdeki veya de$ikenlerdeki birim köklerin varl$n kontrol etmektir. Bu çalmada Augmented Dickey-Fuller (1981) birim kök snamas kullanlmaktadr. Dura$anlk snamalarnda kullanlan sabitli ve trendli denklemler ile hipotezler aa$da gösterilmektedir: YY t = [ 0 + ]Y t-1 + ^ _ i YY t-i + `t n i=1 (sabitli) n YY t = [ 0 + ]Y t-1 + ^ _ i YY t-i + at + `t (sabitli ve trendli) (1) i=1 9

10 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi H 0 : ] = 0, H 1 : ] < 0 Y birinci fark ilemcisi, t bir zaman trendi, `t hata terimi, Y t kullanlan seriler ve n hata terimlerinin ardk ba$mll$n gidermek için Akaike veya Schwarz Bilgi Kriterleri tarafndan belirlenen ba$ml de$ikenin gecikme saysdr. Bu tip birim kök snamalar ADF snamas olarak belirtilir. Bo hipotez, seriler dura$an de$ildir. Alternatif hipotez ise, seriler dura$andr. ADF birim kök snamas, ] parametresinin tahminine ve onun t istatisti$ine dayanr. ADF snamasnda, t istatisti$inin kritik de$erlerden daha büyük olmas, dura$anlk alternatifinin lehinde bir birim kökün bo hipotezinin reddine neden olur. Johansen E)bütünle)me Testi: De$ikenlerin birim kök özellikleri incelendikten sonra, de$ikenler arasnda uzun dönem ilikisi olup olmad$ sorusu akla gelebilir. Ekonomik de$ikenler arasnda uzun dönem bir denge ilikisinin varl$ literatürde ebütünleme olarak belirtilir. Birim kök snamalarndan sonra ebütünleme vektörlerinin saysn ve uygun hata düzeltme terimlerini belirlemek için Johansen-Juselius (1990) un çoklu ebütünleme prosedürü kullanlmaktadr. Johansen snamasnn ampirik çalmas için aa$daki vektör otoregresif (VAR) modeli ele alalm: X t = c 1 X t c k X t-k + µ + `t t=1,,t (2) De$ikenlerin birinci farklar alnd$nda hata düzeltme eklindeki model aa$daki ekli alr. f X t = g 1 fx t g k-1 fx t-k+1 cx t-k + µ + `t (3) Burada g i = -I+c c i i = 1,.k-1 ve c= I-c 1 -.-c k c matrisi de$ikenler arasndaki uzun dönemli ilikiler hakknda bilgi vermektedir ve c nn rank de$ikenlerin do$rusal bir ekilde ba$msz ve dura$an do$rusal kombinasyonlarnn saysdr. Böylece ebütünleme snamas, c nn öz(eigen) de$erleri anlaml bir ekilde sfrdan fakl olup olmad$nn incelenmesi ile c matrisinin r ranknn testini gerektirir. Üç muhtemel sonuç mevcuttur. Birincisi, p1 boyutundaki c matrisi tam ranka sahiptir (r=p). Bu ise de$ikenlerin ilk önce seviyelerinde dura$an oldu$unu ifade eder. Baka bir deyile, e$er matris tam ranka sahipse (r=p), X t nin bütün elemanlar dura$andr. Dolaysyla de$ikenlerin herhangi bir bileimi dura$an seriler verecektir. 2kincisi, c matrisinin sfr rank (r=0) olmasdr. Bu durumda X t nin bütün elemanlar dura$an de$ildir ve sistem geleneksel fark alnm VAR dr. Üçüncüsü, c matrisinin 0<r<2 veya r<p eklinde r ranka sahip olmasdr. Bu ise dura$an veya ebütün olan X t nin elemanlar arasnda r sayda do$rusal kombinasyon oldu$unu ifade eder. E$er üçüncü art geçerli ise, c matrisi iki tane pr matrisine bölünebilir. c matrisi [_ eklinde (c= [_ ) çarpanlara ayrlabilir. Burada _ vektörleri r do$rusal ebütünleme ilikilerini yani ebütünleme vektörlerini, [ ise VEC (Vector Error Correction) modelde ebütün vektörlerin gücünü ölçen ayarlama katsaylardr. Baka bir deyile, hata düzeltme parametreleri matrisini gösterir. Johansen-Juselius, e-bütünleme vektörlerinin saysn belirlemek için iki farkl istatistik ileri sürmektedir. Bunlar maksimum öz-de$er (maximum eigenvalue) ve iz (trace) istatistikleridir. Ebütünleme, gecikme saysnn seçimine çok duyarldr. Bu çalmada, gecikme saysnn seçimi için Schwarz (SC) bilgi kriteri kullanlmaktadr. Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM): 1980 lerin sonunda ortaya çkan ebütünleme tekni$i (Engle ve Granger, 1987) nedensellik testi ile ilgili teorik çalmalarn yeniden gözden geçirilmesine katkda bulunmutur. Bu yaklam, iki de$iken arasnda ebütünleme oldu$u gösterilebilir ise, ksa dönemde dengesizlikleri gideren bir hata düzeltme mekanizmasnn (ECM) oldu$unu 10

11 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye ifade etmektedir. Bu durum, ba$ml de$ikendeki de$imelerin, açklayc de$ikenlerdeki de$ime ve ebütünleik regresyondaki gecikmeli hata teriminin bir fonksiyonu oldu$u anlamna gelir. Teknik olarak Y ve X arasndaki nedensellik analizinde kullanlacak olan vektör hata düzeltme mekanizmas (VECM) aa$daki gibi ifade edilebilir: m n r Y Y t = [ 1 + ^ _ 1i YY t-i + ^ ] 1i YX t-i + ^ a 1i ECM r,t-1 + u t (4) i=1 i=1 i=1 m n r Y X t = [ 1 + ^ _ 2i YX t-i + ^ ] 2i YY t-i + ^ a 2i ECM r,t-1 + u t (5) i=1 i=1 i=1 Burada Y de$ikenlerin fark alnarak, dura$an hale getirildi$ini göstermektedir. VECM de nedenselli$in kayna$: a. her açklayc de$ikenin gecikmeleri toplamna birleik olarak uygulanan F veya Wald h2 testinin, b. gecikmeli hata düzeltme terimine (ECM) uygulanan t-testinin, c. her açklayc de$ikenin gecikmeleri toplam ve gecikmeli hata düzeltme terimine beraber uygulanan F veya Wald h2 testinin, istatiksel anlamll$ ile belirlenebilir (Granger, 1988). Granger nedensellik testi uygulanrken, tahmin edilen (4) nolu denklemde ] 1i ler grup halinde sfrdan farkl ise, veya a 1i anlaml veya 5 1i ler ve a 1i grup halinde sfrdan farkl bulunmusa X in Granger anlamda neden ve Y nin sonuç de$ikeni olmad$ eklindeki sfr hipotezi reddedilir. Ayn ekilde (5) nolu denklemde ] 2i ler grup halinde sfrdan farkl ise, veya a 2i anlaml veya ] 2i ler ve a 2i grup halinde sfrdan farkl bulunmusa Y nin Granger anlamda neden ve X in sonuç de$ikeni olmad$ eklindeki sfr hipotezi reddedilir Veri Seti ve Kaynaklar Çalmada dönemine ait yllk veriler kullanlmtr. Toplam vergi gelirleri, dolayl ve dolaysz vergi gelirleri Devlet Planlama Tekilat (DPT) ndan, Gayri Safi Milli Hasla (GSMH) ise TCMB Elektronik Veri Da$tm Sistemi internet sitesinden temin edilmitir. Tüm de$ikenler, GSMH deflatörü (1987=100) aracl$yla reel hale getirilmitir. Çalmada de$ikenlerin önlerinde kullanlan L, ilgili de$ikenin logaritmasnn, D ise, birinci farknn alnd$n göstermektedir. Çalmada kullanlan de$ikenlerin tanmlar: LGSMH= Reel GSMH LTOPVERG2= Reel Toplam Vergi Gelirleri LDLVERG2= Reel Dolayl Vergi Gelirleri LDLSVERG2= Reel Dolaysz Vergi Gelirleri 6.3. Ampirik Sonuçlar Çalmada kullanlan zaman serilerinin dura$an olup olmadklarnn test edilmesinde Geniletilmi Dickey-Fuller (ADF) testi kullanlmtr. Denklemde ba$ml de$ikenin kaç dönem gecikmesinin regresyon denkleminin sa$nda yer alaca$na karar vermek için Schwarz Bilgi Kriterinden (SC) yararlanlmtr. Tablo 1 de, bu çalmada kullanlan de$ikenlere ait ADF test istatistikleri verilmektedir. Kritik de$erler Eviews5 ekonometri program tarafndan üretilmi olup, MacKinnon de$erlerine dayanmaktadr. Parantez içinde verilen de$erler gecikme uzunlu$unu belirtmektedir. 11

12 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi Tablo 1: ADF test sonuçlar, DeBiFkenler ADF Test P-Olas,l,k Sabit,Trend Sonuç statistibi LTOPVERG2-1,667057(0) 0,7498 sabit,trend Birim kök var LDLVERG2-0,630131(1) 0,9891 sabit Birim kök var LDLSVERG2-1,227651(0) 0,6546 sabit Birim kök var LGSMH -2,606625(0) 0,2794 sabit,trend Birim kök var DLGSMH -7,320769(0) 0,0000 sabit Birim kök yok DLTOPVERG2-7,656571(0) 0,0000 sabit Birim kök yok DLDLVERG2-3,815218(1) 0,0054 sabit Birim kök yok DLDLSVERG2-6,480965(0) 0,0000 sabit Birim kök yok Not: ADF snamas sonucunda p-de$eri 0,05 den yüksek bulunmusa birim kök var, aksi durumda birim kök yok karar verilmitir. De$ikenlerin seviyelerine uygulanan ADF test sonuçlar de$ikenlerin dura$an olmad$n göstermitir. Ayn testlerin de$ikenlerin birinci derece farkna uygulanmasyla elde edilen sonuçlar, de$ikenlerin farknn dura$an oldu$unu göstermektedir. Teknik ifade ile seriler I(1) dir. Bu, seviye itibariyle dura$an olmayan serilerin birinci derece farklarnn dura$an oldu$unu ifade eder. De$ikenlerin zaman serisi özellikleri incelendikten sonra, söz konusu de$ikenler arasnda uzun dönemli bir iliki olup olmad$nn incelenmesi bir sonraki adm oluturmaktadr. Bu çalmada de$ikenler arasndaki uzun dönemli ilikilerin varl$ Johansen ebütünleme prosedürü ile aratrlmtr. Johansen ebütünleme testiyle de$ikenler arasndaki uzun dönemli iliki aratrlrken kurulan VAR da önemli bir rolü olan gecikme says Schwarz Bilgi Kriteri ile belirlenmitir. VAR da uygun gecikme uzunlu$u 1 dir. 2lk olarak reel GSMH ile reel toplam vergi gelirleri arasnda bir ebütünleme ilikisinin olup olmad$ test edilmitir. Bu ilikiyi belirlemek amacyla yaplan Johansen test sonuçlar Tablo 2 de verilmektedir. Tablo 2: Johansen efbütünlefme test sonuçlar, Veri dönemi: Seriler: LGSMH LTOPVERGI Gecikme Says: 1 (SC e göre) Hipotezler Özde$er 2z (Trace) istatisti$i %5 Kritik De$er Yok* En fazla Hipotezler Özde$er Öz (Max-eigen) istatisti$i %5 Kritik De$er Yok* En fazla tane ebütünleik denklem var 1 tane ebütünleik denklem var Tablo 2 den elde edilen ampirik bulgular iz ve öz istatistiklerine göre, reel GSMH ile toplam vergi gelirleri ikilisinin uzun dönemde birlikte hareket ettiklerini, di$er bir ifade ile ebütünleik olduklarn göstermektedir. Aralarnda uzun dönemli bir iliki bulunan reel GSMH ile toplam vergi gelirleri için hata düzeltme modeli oluturulmutur. 12

13 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye Tablo 3: Hata Düzeltme Modeli Test Sonuçlar, Ba$ml De$iken Ba$msz de$iken Nedensellik D(LGSMH) D(LTOPVERG2) ECM(-1) Ksa dönem Uzun dönem (1) D(LGSMH) - Wald test: -0, D(LTOPVERG2) 0, P= 0,8566 t-de$er: - 5, D(LGSMH) (2) D(LTOPVERG2) Wald test: 2, P=0,0857* - -0, t-de$er: - 3,17227 D(LGSMH) D(LTOPVERG2) D(LGSMH) D(LTOPVERG2) Not: Gecikme uzunlu$u Schwarz a göre 1 olarak alnmtr. (* %10 anlamllk düzeyinde istatistiki olarak anlaml) Uygulamada hata düzeltme parametresinin negatif ve istatistiksel açdan anlaml olmas beklenir. Hata düzeltme modelinin test sonuçlarna göre, hata düzeltme katsaylarnn (ECM(-1)) iareti her iki denklem için de negatif ve istatistiksel olarak anlamldr. Bu durumda, de$ikenlerin uzun dönem denge de$erine do$ru hareketinin olaca$ ifade edilmektedir. Yani, ksa dönemli dengesizliklerden dengeye do$ru bir yönelme söz konusudur. Hata düzeltme parametresinin katsaysnn istatistiksel açdan anlaml çkmas sapmann varl$n göstermektedir. Katsaynn büyüklü$ü ise uzun dönem denge de$erine do$ru yaknlama hznn bir göstergesidir. Di$er bir ifade ile, denge durumundan ksa dönemli sapmalar hata düzeltme parametresinin katsaysnn büyüklü$üne ba$l olarak düzeltilecektir. Hata düzeltme katsaylarnn (ECM(-1)) negatif ve istatistiksel olarak anlaml olmas dolaysyla GSMH büyüme orannn ve toplam vergi gelirleri büyüme orannn uzun dönem zaman patikalarndan sapmalar ksa dönemlidir ve uzun dönemde geçicidir denebilir. Nedensellik açsndan sonuçlara bakld$nda ise unlar söylenebilir: Hata düzeltme katsaylarnn anlaml çkmas, GSMH büyüme oranndan toplam vergi gelirleri büyüme oranna do$ru ve toplam vergi gelirleri büyüme oranndan GSMH büyüme oranna do$ru çift yönlü uzun dönemli bir nedensellik ilikisinin oldu$unu göstermektedir. (1) nolu denklemde GSMH büyüme oran ile toplam vergi gelirleri büyüme oran arasndaki hata düzeltme parametresi yaklak -0,04 olup %5 anlamllk düzeyinde istatistiksel olarak anlamldr. Bu GSMH da meydana gelen dengesizli$in %4 ünün her bir zaman döneminde ortadan kalkt$n göstermektedir. (2) nolu denklemdeki hata düzeltme parametresi yaklak -0,05 olup %5 anlamllk düzeyinde istatistiksel olarak anlamldr. Bu ise, toplam vergi gelirlerinde meydana gelen dengesizli$in %5 inin her bir zaman döneminde ortadan kalkt$n göstermektedir. Ksa dönem nedenselli$e bakt$mzda ise, GSMH büyüme oranndan toplam vergi gelirleri büyüme oranna do$ru bir nedensellik oldu$u görülmektedir. Reel GSMH ile dolayl ve dolaysz vergiler arasnda bir ebütünleme ilikisinin olup olmad$n belirlemek amacyla yaplan Johansen test sonuçlar ise Tablo 4 de verilmektedir. 13

14 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi Tablo 4: Johansen efbütünlefme test sonuçlar, Veri dönemi: Seriler: LGSMH LDLVERGI LDLSVERGI Gecikme says: 1 (SC e göre) Hipotezler Özde$er 2z (trace) istatisti$i %5 Kritik de$er Yok * En fazla En fazla Hipotezler Özde$er Öz (Max-Eigen) 2statisti$i %5 Kritik de$er Yok * En fazla En fazla tane ebütünleik denklem var 1 tane ebütünleik denklem var LGSMH = 2, LDLSVERGI 2, LDLVERGI t-de$er (3,77790) (-3,15165) Tablo 4 e göre, ebütünleme olmad$n ileri süren yokluk hipotezi iz ve maksimum özde$er test istatistikleri tarafndan %95 düzeyinde reddedilmi ve modelde bir tane ebütünleme ilikisi bulundu$u tespit edilmitir.bu sonuca göre dura$an olmayan de$ikenlerden oluan sistem, uzun dönem denge noktasna sahiptir. Elde edilen ebütünleik denkleme göre, uzun dönemde, GSMH ile dolaysz vergiler arasnda pozitif anlaml, dolayl vergiler arasnda negatif anlaml bir iliki söz konusudur. Yani, dolaysz vergi gelirlerindeki bir art LGSMH y artrmakta iken, dolayl vergi gelirlerindeki bir art LGSMH y azaltmaktadr. 2lgili de$ikenlerin uzun dönem esneklikleri srasyla yaklak 2,52 ve -2,10 olarak bulunmutur. Bunun anlam, dolaysz vergi gelirlerindeki %10 luk bir art, ekonomik büyümeyi %25,2 orannda artrmakta iken, dolayl vergi gelirlerindeki %10 luk bir art ekonomik büyümeyi %21 orannda azaltmaktadr. Dolaysz vergiler ve GSMH arasndaki ilikinin pozitif çkmas vergileme ilkeleri bakmndan anlamldr. GSMH ile dolayl vergi gelirleri arasnda negatif yönlü bir ilikinin çkmas ise, dolayl vergilerin büyümeyi etkilemedi$i eklinde yorumlanabilir (bkz. Tablo 5) Aralarnda uzun dönemli bir iliki bulunan reel GSMH ile dolayl vergi gelirleri ve dolaysz vergi gelirleri için bir hata düzeltme modeli oluturulmutur. Ancak hata düzeltme modelinden elde edilen sonuçlar bu modelin VECM e uygun olmad$n göstermitir. Çünkü, daha önce de belirtti$imiz gibi, uygulamada hata düzeltme parametresinin negatif olmas beklenir. Burada, hata düzeltme modelinin test sonuçlarna göre, hata düzeltme katsaylarnn iareti pozitif olarak bulunmutur. Bu nedenle, ksa dönemli nedenselli$in tespiti ve yönünü bulmak için Granger nedensellik testi uygulanmtr. Tablo 5: Granger Nedensellik Testi Veri Dönemi: Gecikme Uzunlu$u: 3 (SC e göre) Bo Hipotezler Veri F-2statisti$i Olaslk DLDLVERGI DLGSMH nn Granger nedeni de$ildir DLGSMH DLDLVERGI nin Granger nedeni de$ildir DLDLSVERGI DLGSMH nn Granger nedeni de$ildir * DLGSMH DLDLSVERGI nin Granger nedeni de$ildir * * Bo hipotezin %5 anlamllk düzeyine göre reddedildi$ini ifade eder. 14

15 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye Tablo 5 de verilen nedensellik analizi sonuçlarna göre, GSMH büyüme oran ile dolayl vergiler arasnda neden sonuç ilikisinin olmad$ görülmektedir. Dolaysz vergi gelirleri büyüme oran ile GSMH büyüme oran ikilisi arasnda ise çift yönlü bir neden sonuç ilkinin varl$ görülmektedir. Bu durumda dolaysz vergi gelirleri büyüme oran GSMH büyüme oranna neden olurken ayn zamanda GSMH büyüme oran dolaysz vergi gelirlerine neden olmaktadr. D(LDLSVERGI)D(LGSMH) (Dolaysz vergi gelirleri büyüme oran GSMH büyüme orannn Granger nedeni) D(LGSMH)D(LDLSVERGI) (GSMH büyüme oran dolaysz vergi gelirlerinin Granger nedeni) Literatürdeki teorik ve uygulamal çalmalardan elde edilen bulgular vergilerin uzun dönem büyüme oran üzerinde azaltc etkisinin oldu$unu göstermektedir. Bu bulgular veri olarak alnd$nda, bu çalmadan elde edilen sonuçlarn Türkiye de uygulanan vergi politikalar asndan önem tad$ söylenebilir. Vergi gelirlerinin artrlmas amacyla uygulanacak vergi artlarnn daha çok dolayl vergi kalemleri üzerinden yaplmas, vergilerin büyüme üzerinde olumsuz etki yapmasn önemli ölçüde engellecektir. Ayrca, mevcut vergi gelirlerinin bileiminin dolaysz vergi kalemlerinden dolayl vergi kalemlerine do$ru de$itirilmesi de ayn etkiyi do$uracaktr. Bu ba$lamda, dolaysz vergiler olan kurumlar ve gelir vergisi oranlarnn düürülmesinin, vergilendirmenin büyüme üzerindeki olmusuz etkisini ksmen azaltmas beklenmelidir. 7. SONUÇ Bu çalmada vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasndaki uzun dönem ve ksa dönem ilikiler aratrlmtr dönemi yllk verilerinin kullanld$ çalmada toplam vergi gelirleri, dolayl vergi gelirleri ve dolaysz vergi gelirleri ile GSMH de$erlerinin birim kök tayp tamad$ Geniletilmi Dickey-Fuller (ADF) testi kullanlarak aratrlmtr. Bu analiz sonucunda de$ikenlerin seviyelerinde dura$an olmad$ ancak birinci farklarnda dura$an olduklar sonucu elde edilmitir. De$ikenlerin zaman serisi özellikleri incelendikten sonra, söz konusu de$ikenler arasndaki uzun dönemli ilikilerin varl$ Johansen ebütünleme prosedürü ile aratrlmtr. Elde edilen ampirik bulgular, reel GSMH ile toplam vergi gelirleri ikilisinin uzun dönemde birlikte hareket ettiklerini, di$er bir ifade ile ebütünleik olduklarn göstermitir. Aralarnda uzun dönemli bir iliki bulunan reel GSMH ile toplam vergi gelirleri için hata düzeltme modeli oluturulmutur. Hata düzeltme katsaylarnn anlaml çkmas, GSMH büyüme oranndan toplam vergi gelirleri büyüme oranna do$ru ve toplam vergi gelirleri büyüme oranndan GSMH büyüme oranna do$ru çift yönlü uzun dönemli bir nedensellik ilikisinin oldu$unu göstermektedir. Ksa dönem nedenselli$e bakld$nda ise, GSMH büyüme oranndan toplam vergi gelirleri büyüme oranna do$ru bir nedensellik söz konusudur. Daha sonra, reel GSMH ile dolayl ve dolaysz vergi gelirleri arasnda bir ebütünleme ilikisinin olup olmad$n belirlemek amacyla yine Johansen ebütünleme testi yaplm ve bu de$ikenler arasnda bir ebütünleme vektörünün var oldu$u sonucu elde edilmitir. Dolaysz vergiler ve GSMH arasndaki iliki pozitif, GSMH ile dolayl vergi gelirleri arasndaki ilki ise negatif yönlüdür.bu ilikinin negatif yönlü çkmas ise, dolayl vergilerin büyümeyi etkilemedi$i eklinde yorumlanabilir. Bu de$ikenler arasndaki nedensellik Granger nedensellik testi kullanlarak aratrlmtr. Granger nedensellik analizi sonuçlarna göre, GSMH büyüme oran ile dolayl vergiler arasnda neden sonuç ilikisinin olmad$; dolaysz vergi gelirleri büyüme oran ile GSMH büyüme oran ikilisi arasnda ise çift yönlü bir neden sonuç ilikinin varl$ görülmütür. 15

16 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi Bu konuda yaplm teorik ve uygulamal çalmalardan elde edilen sonuçlar, vergilerin uzun dönem büyüme oran üzerinde azaltc etkisinin oldu$unu göstermektedir. Bu sonuçlar veri olarak alnd$nda, bu çalmadan elde edilen bulgularn, Türkiye de uygulanan vergi politikalar asndan önem tad$ ifade edilebilir. Örne$in, vergi gelirlerinin artrlmas amacyla uygulanacak vergi artlarnn daha çok dolayl vergi kalemleri üzerinden yaplmas, vergilerin büyüme üzerinde olumsuz etki yapmasn önemli ölçüde engelleyebilir. Ayrca, mevcut vergi gelirlerinin bileiminin dolaysz vergi kalemlerinden dolayl vergi kalemlerine do$ru de$itirilmesinin de ayn etkiyi do$uraca$ beklenebilir. Bu ba$lamda, dolaysz vergiler olan kurumlar ve gelir vergisi oranlarnn düürülmesinin, vergilendirmenin büyüme üzerindeki olumsuz etkisini ksmen azaltmas beklentiler dahilindedir. KAYNAKÇA AKTAN, Cokun Can (1991); Talep-Yönlü 2ktisat ve 1970 li Yllarn 2ktisadi Sorunlar, Banka ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, Mart. ANASTASSIOU Thomas ve DRITSAKI Chaido (2005); Tax Revenues and Economic Growth:An Emprical Investigation for Greece Using Causality Analysis, Journal of Social Sciences (2), ss ATAÇ, Beyhan (1999), Maliye Politikas,, Anadolu Üniversitesi E$itim, Sa$lk ve Bilimsel Aratrma Çalmalar Vakf Yaynlar; No: 118, Eskiehir. BOSKIN, Michael (1978); Taxation, Saving and the Rate of Interest, Journal of Political Economy, April. BULUTOjLU, Kenan (1970); Türk Vergi Sistemi, 3. Bask, 2stanbul, s CLARK, Colin (1940); The Conditions of Economic Progress, Macmillan, London. COWEN, Tyler (1982), Say s Law and Keynesian Economics in: Richard H. Fink (Ed) Supply-Side Economics: A Critical Appraisal, Frederick, Maryland, Alethia Books, ss DEM2RCAN, Esra S. (2004); Vergilendirmenin Ekonomik Büyüme ve Kalknmaya Etkisi, Erciyes Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Dergisi, Say: 21, ss DENISON Edward F. (1962); The sources of Economic Growth in the United States and the Alternatives Before Us, Washington, DC: Committee for Economic Development. DERD2YOK, Tükmen (1993); Türkiye nin Laffer E$risi, Maliye Dergisi, say:112, Mart-Nisan, Ankara, ss DICKEY D. ve FULLER W. A. (1981); Likelihood Ratio Statistics For Autogressive Time Series with a Unit Root, Econometrica, 49, ss DOMAR, Evsey (1946); Capital Expansion, Rate of Growth and Employment, Econometrica, vol. 14, ss ENGEN Eric M. ve SKINNER Jonathan (1996); Taxation and Economic Growth, NBER Working Paper, No

17 2. Ulusal ktisat Kongresi / ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye ENGLE Robert F. ve GRANGER Clive W.J (1987); Co-integration and Error-correction: Representation, Estimation and Testing, Econometrica, ss EVANS, Michael K. (1983); The Truth About Supply-Side Economics, New-York: Basic Books Inc. GRANGER, Clive W.J. (1969); Investigating Casual Relations by Econometric Models and Cross-Spectral Methods, Econometrica, Vol. 137, ss GRANGER, Clive W.J. (1988), Some Recent Developments in a Concept of Causality, Journal of Econometrics, 39, ss HARROD, Roy (1939); An Essay in Dynamic Theory, Economic Journal, vol. 49, ss HUME, David (1955); Writings on Economics, E. Retwein (Ed), Madison: University of Wisconsin Press. JOHANSEN Soren ve JUSELIUS Katarina (1990); Maximum Likelihood Estimation and Inference On Cointegration with Applications to Demand for Money, Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 2, ss JORGENSON Dale ve GRILICHES Zvi (1967); The Explanation of Productivity Change, Review of Economic Studies, 34, ss KELEHER, Robert E. (1982); Supply-Side Tax Policy: Reviewing the Evidence, Thomas Hailstones (Ed), Viewpoints on Supply-Side Economics, Reston: Reston Publ. Comp. KHALDUN, Ibn (1982); The Muqaddimah-An Introduction to the History, 5th Ed. N. J. Daood (Ed) ve P. Rdsenthal (Trans.), Princedon University Press. KING Robert G. ve REBELO Sergio (1990); Pulic Policy and Economic Growth: Devoloping Neoclassical Implications, Journal of Political Economy 98:5, ss KENDRICK J.W. (1976); The Formation and Stocks of Total Capital, Columbia University for NBER, New-York. KORKMAZ, Esfender (1982); Vergi Yap,s, ve GeliFimi, 2stanbul Üniversitesi 2kt. Fak. Yay., No:489 Gür-Ay Matbaas, 2stanbul, s LEONTIEF, Wassily (1966); Input-Output Economics, Oxford University Press, New York. RAZIN Assaf ve YUEN Chi-Wa (1995); Capital Income Taxation and Long Run Growth: New Perspectives, NBER Working Paper, No ROUBINI Nouribel ve MILESI-FERETTI Gian M.(1995); Growth Effect of Income and Consumption Taxes: Positive and Normative Analyses, NBER Working Paper, No SAVAU, Vural (1986), Keynezyen ktisat Y,k,l,rken, 2. Bask, Beta Basm Yaym Da$tm, 2stanbul. 17

18 Türkiye de Vergi Gelirleri ve Ekonomik Büyüme li)kisi: Dönemi SAVAU, Vural (1998), ktisat,n Tarihi, 2. Bask, Avcol Basm-Yaym, 2stanbul. SMITH, Adam (1976); An Inquiry into the Nature and Cause of the Wealth of Nations, E. Cannan (Ed), Chicago: University of Chicago Press. SOLOW, Robert M. (1956), A Contribution to the Theory of Economic Growth, Quarterly Journal of Economics, vol.70, ss TURHAN Salih (1998); Vergi Teorisi ve Politikas,, Filiz Kitabevi, 2stanbul. YILMAZ, Hakan (1996); "Türkiye'de Vergi Yaps ve 1980'den Sonra Sektörel Vergi Yüklerinin Geliimi" Uzmanl,k Tezi - Devlet Planlama Tekilat 2ktisadi Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlü$ü. Proje, Yatrmlar De$erlendirme ve Analiz Dairesi, Ankara. WIDMALM, Frida (2001); Tax Structure and Growth: Are Some Taxes Better Than Others?, Public Choice, 107, ss

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn SORU : Aada tanm verilen f fonksiyonlarndan hangisi denklemini her R için salar? f + = f t dt integral e A) f = e B) f = e C) f D) f = E) f = e ( ) = e ( ) SORU : Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln

Detaylı

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006)

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) Yusuf BAYRAKTUTAN* brahim ARSLAN** ÖZET 20.yüzylda küreselle"me e#ilimleri bilimsel ve teknolojik yeniliklerin

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

Vergi İndirimleri - Ekonomik Büyüme İlişkisi - Teorik ve Ampirik Bulgular, DEÜ- İİBF Dergisi, Cilt:6, Sayı:2, Yıl 1991, s

Vergi İndirimleri - Ekonomik Büyüme İlişkisi - Teorik ve Ampirik Bulgular, DEÜ- İİBF Dergisi, Cilt:6, Sayı:2, Yıl 1991, s Vergi İndirimleri - Ekonomik Büyüme İlişkisi - Teorik ve Ampirik Bulgular, DEÜ- İİBF Dergisi, Cilt:6, Sayı:2, Yıl 1991, s.50-71. ARZ-YÖNLÜ İKTİSAT TEORİSİNDE VERGİ İNDİRİMLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

TÜRK MALAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE LKS: 1950-1993

TÜRK MALAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE LKS: 1950-1993 TÜRK MAAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE KS: 950-993 Rahmi YAMAK Yakup KÜÇÜKKAE 2 Abstract This study investigates hether the long run equilibrium implied by profit maximization is valid for the Turkish manufacturing

Detaylı

www.seyfettinartan.gen.tr/dysoru.pdf

www.seyfettinartan.gen.tr/dysoru.pdf Doru-Yanl Sorular: 1. nsan ihtiyaçlarn dorudan ya da dolayl olarak karlama özelliine sahip ve bu amaçla kullanlmaya hazr olan fiziksel varlklara hizmet denir. 2. Tüketicinin ihtiyaçlarn dorudan karlayan

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ A STUDY ON THE INTERNAL MIGRATION FLOWS IN TURKEY: LOWRY HYPOTHESIS

TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ A STUDY ON THE INTERNAL MIGRATION FLOWS IN TURKEY: LOWRY HYPOTHESIS TÜRKYE DE Ç GÖÇ AKIMLARI ÜZERNE BR ÇALIMA: LOWRY HPOTEZ Ögr. Gör. Dr. Ferhat Topba' 1 Ar'. Gör. Banu Tanr+över 2 ÖZET Bu çalmann amac, Türkiye için Gedik (1992) tarafndan 1965 1980 ve Yamak ve Küçükkale

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000)

DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000) DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000) Ör.Gör.Dr.H.Ali ATA Ör.Gör.Dr.brahim ARSLAN ÖZET Son yllarda küresellemenin de etkisiyle sermaye ve fiyat hareketleri önem kazanm ve bu durum ülkelerin

Detaylı

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan 1990-2006 dönemi,

Detaylı

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES 2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES Yrd. Doç. Dr. Habib YILDIZ * ÖZET Bu çalmada, 2000 2006 döneminde Türkiye de uygulanan maliye politikalarnn ana çizgileri ortaya konulmu

Detaylı

TÜRKYE DE KAMU HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS * ktisat, letme ve Finans (ubat 1997), Yıl: 12, Sayı: 131, ss: 5-14

TÜRKYE DE KAMU HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS * ktisat, letme ve Finans (ubat 1997), Yıl: 12, Sayı: 131, ss: 5-14 TÜRKYE DE KAMU HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS * ktisat, letme ve Finans (ubat 997), Yıl: 2, Sayı: 3, ss: 5-4 Nebiye Yamak Yakup Küçükkale 2 I. Giri Kamu sektörünün toplam ekonomik faaliyetler içerisindeki

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral,k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER ÖRENME FAALYET-9 AMAÇ ÖRENME FAALYET-9 Gerekli atölye ortam ve materyaller salandnda formülleri kullanarak sayfada düzenlemeler yapabileceksiniz. ARATIRMA Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini aratrnz.

Detaylı

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM Cevat Gerni 1 Ö. Selçuk Emsen 2 M. Kemal De-er 3 ÖZET Türkiye gibi gelimekte olan ülkelerin, ihracat art ve ekonomik büyüme performanslarnda

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ

EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ Murat NANCI (*) Özet: Bu çalımada, Türkiye de yakıt talebinin kısa ve uzun dönem esneklikleri ebütünleme ve hata düzeltme metodu ile tahmin edilmitir. Süper

Detaylı

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933)

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933) TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:119136 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:119136 TÜRKYE DETARIMSALMAKNELEME(19231933)

Detaylı

Türkiye'de Kriz Döneminde Kur-Faiz-Borsa likilerinin Dinamik Analizi Banka-Mali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı: 11, ss: 47-56, 2002

Türkiye'de Kriz Döneminde Kur-Faiz-Borsa likilerinin Dinamik Analizi Banka-Mali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı: 11, ss: 47-56, 2002 Türkiye'de Kriz Döneminde KurFaizBorsa likilerinin Dinamik Analizi BankaMali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı:, ss: 4756, 2002 Osman KARAMUSTAFA * Yakup KÜÇÜKKALE ** Giri Finans literatüründe döviz kurları ile

Detaylı

TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK

TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK Dou Üniversitesi Dergisi, 5 () 004, 9-6 TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK CAUSAL RELATIONSHIP BETWEEN INDUSTRIALIZATION AND ECONOMIC GROWTH IN TURKEY Harun TERZ ve Sabiha OLTULULAR

Detaylı

BÖLÜM 2 D YOTLU DO RULTUCULAR

BÖLÜM 2 D YOTLU DO RULTUCULAR BÖLÜ 2 DYOTLU DORULTUCULAR A. DENEYN AACI: Tek faz ve 3 faz diyotlu dorultucularn çalmasn ve davranlarn incelemek. Bu deneyde tek faz ve 3 faz olmak üzere tüm yarm ve tam dalga dorultucular, omik ve indüktif

Detaylı

TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON. Ekonometrik Analiz (1980-2000)

TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON. Ekonometrik Analiz (1980-2000) TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON LKS: Ekonometrik Analiz (980-2000) Yrd.Doç.Dr.Yusuf BAYRAKTUTAN * Dr. brahim ARSLAN ** ÖZET Günümüzde, özellikle gelimekte olan ülkelerin yaadklar önemli ekonomik

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01.01.2006 30.06.2006 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: Ocak aynda piyasalar üzerinde

Detaylı

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r.

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r. HURDAYA AYRILAN VARLIKLARIN MUHASEBELELMELER VE YAPILAN YANLILIKLAR Ömer DA Devlet Muhasebe Uzman info@omerdag.net 1.G Kamu idarelerinin kaytlarnda bulunan tarlar ile maddi duran varlklar doalar gerei

Detaylı

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER Prof. Dr. Ali EN 1 Normal dalm artlarn salamayan ve parametrik istatistik tekniklerinin kullanlmasn elverisiz klan durumlarn bulunmas halinde, eldeki verilere bal

Detaylı

Onüçüncü Bölüm Zaman Serisi Analizi

Onüçüncü Bölüm Zaman Serisi Analizi OnüçüncüBölüm ZamanSerisiAnalizi Hedefler Buüniteyiçalktansonra; Zaman serisine en uygun tahmin denklemini belirler, Tahmin denklemini kullanarak projeksiyon yapar, Tahminler için yaplan hatay ölçer, Belli

Detaylı

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC

KENT KARAYOLLARINDA KAPAS TEN N BULANIK MANTIK LE MODELLENMES CAPACITY MODELLING OF URBAN HIGHWAYS BY FUZZY LOGIC Say 24, Nisan 2011 Kent Karayollarnda Kapasitenin Bulank Mantk le Modellenmesi N.Bargan,.ahinolu KENT KARAYOLLARINDA KAPASTENN BULANIK MANTIK LE MODELLENMES Nuran BAIRGAN 1, lker AHNOLU 2 1 Dumlupnar Üniversitesi,

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI

MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI May s 2013 MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayşe Kaya MAL SÜRDÜRÜLEB L RL K: TEOR VE TÜRK YE UYGULAMASI Dr. Ayfle Kaya Yay n No: 292 stanbul, 2013 Türkiye Bankalar Birli i Nispetiye

Detaylı

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER Mehmet Karaçuka * ÖZET Enformasyonun üretim sürecinin önemli bir girdisi olduu günümüz ekonomilerinde telekomünikasyon ebekeleri enformasyona

Detaylı

YATIRIM KLMNN YLETRLMESNDE VERG POLTKALARININ ÖNEM: TÜRKYE AÇISINDAN BR UYGULAMA

YATIRIM KLMNN YLETRLMESNDE VERG POLTKALARININ ÖNEM: TÜRKYE AÇISINDAN BR UYGULAMA YATIRIM KLMNN YLETRLMESNDE VERG POLTKALARININ ÖNEM: TÜRKYE AÇISINDAN BR UYGULAMA Prof. Dr. Recep KÖK 1 Dr. Mustafa BULUT 2 ÖZET Yatrm iklimi, reel ekonomileri temsil eden yatrm deikeninin nicelik ve nitelik

Detaylı

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI SORU 1: 013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI ABC hisse senedinin spot piyasadaki fiyat 150 TL ve bu hisse senedi üzerine yazlm alivre sözle mesinin fiyat

Detaylı

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI ÖZET Sevda Yaprakl* Çalmann amac, Türkiye nin d ticaret açklarn etkileyen temel faktörleri, maliye, para ve döviz kuru

Detaylı

ASMOLEN UYGULAMALARI

ASMOLEN UYGULAMALARI TURGUTLU TULA VE KREMT SANAYCLER DERNE ASMOLEN UYGULAMALARI Asmolen Ölçü ve Standartlar Mart 2008 Yayn No.2 1 ASMOLEN UYGULAMALARINDA DKKAT EDLMES GEREKL HUSUSLAR Döeme dolgu tulas, kil veya killi topran

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ 12. ULUSAL MAKNA TEORS SEMPOZYUMU Erciyes Üniversitesi, Kayseri 09-11 Haziran 2005 HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ Kutlay AKSÖZ, Hira KARAGÜLLE ve Zeki KIRAL Dokuz Eylül Üniversitesi,

Detaylı

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE Doç.Dr. smail AYDOU * ÖZET Gelimi dünya ülkelerinde faiz oranlarnn düük seviyelere inmesi küresel ekonomide likidite bolluuna neden olmutur. Artan likiditenin yükselen

Detaylı

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (011) 31-38 statistikçiler Dergisi Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas brahim Klç Afyon Kocatepe Üniversitesi,

Detaylı

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS C$LT.19 SAYI.2 Aral-k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI Serin MAVRUZ ve R.

Detaylı

Semester I. PSPA 105 Introductionto Law Hukuka Giriş C 3 5 ECON 101 Introduction to Economics İktisada Giriş I C 3 5

Semester I. PSPA 105 Introductionto Law Hukuka Giriş C 3 5 ECON 101 Introduction to Economics İktisada Giriş I C 3 5 s Offered in the Undergraduate Program Semester I PUBF 101 PSPA 103 Mathematics for Public Mali Matematik C 3 5 Finance I I Introduction to Social Sosyal Bilimlere Giriş C 3 6 Sciences PSPA 105 Introductionto

Detaylı

ARZ YÖNLÜ İKTİSAT TEORİSİ ve HALDUN LAFFER ETKİSİ SUPPLY-SIDE ECONOMICS AND KHALDUN-LAFFER EFFECT

ARZ YÖNLÜ İKTİSAT TEORİSİ ve HALDUN LAFFER ETKİSİ SUPPLY-SIDE ECONOMICS AND KHALDUN-LAFFER EFFECT ARZ YÖNLÜ İKTİSAT TEORİSİ ve HALDUN LAFFER ETKİSİ Coşkun Can Aktan Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi ccan.aktan@deu.edu.tr Özet "Arz-Yönlü İktisat" ya da "Arz-Yönlü Vergi Politikası"

Detaylı

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler

Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Cari lemler Dengesi, Sermaye Hareketleri ve Krediler Bankaclar Dergisi, Say 78, 2011 Prof. Dr. Sübidey Togan * Prof. Dr. Hakan Berument ** Gelimi ülke merkez bankalarnn 2010 ylnn son üç aylk döneminde

Detaylı

1980-2013 Dönemi Türkiye Ekonomisinde Enflasyon ve Faiz Oranı Arasındaki İlişki

1980-2013 Dönemi Türkiye Ekonomisinde Enflasyon ve Faiz Oranı Arasındaki İlişki Yönetim Bilimleri Dergisi / Journal of Administrative Sciences Cilt / Volume: 14, Sayı / N: 27, ss. / pp.: 473-490, 2016 1980-2013 Dönemi Türkiye Ekonomisinde Enflasyon ve Faiz Oranı Arasındaki İlişki

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1 yurdugul@hacettepe.edu.tr 1 VB de Veri Türleri 1 Byte 1 aretsiz tamsay Integer 2 aretli Tamsay Long 4 aretli Tamsay Single 4 Gerçel say Double 8 Gerçel say Currency 8 Gerçel say Decimal 14 Gerçel say Boolean

Detaylı

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 Özet Türkiye de 1950'den sonra hzl bir kentleme süreci yaanrken, özellikle metropolan kentlerin daha hzl büyüdüü ve baz kentlerin küçüldüü görülmektedir.

Detaylı

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon Ekonomik ve toplumsal fayda yaratmak için ürünlerde,

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ Doç.Dr. Muhsin KAR * Arş.Grv. Esra KINIK ** Özet Enerji ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki araştırmacıların

Detaylı

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail.

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail. FOTOOLTAK SSTEMLERDE MAKSMUM GÜÇ NOKTASI ZLEYC ALGORTMALARININ KARILATIRILMASI Nevzat ONAT * Sedat ERSÖZ** Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik Eitimi A.B.D., Kadköy-stanbul, *nonat@marmara.edu.tr

Detaylı

18.702 Cebir II 2008 Bahar

18.702 Cebir II 2008 Bahar MIT Açk Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 18.702 Cebir II 2008 Bahar Bu materyallerden alnt yapmak veya Kullanm artlar hakknda bilgi almak için http://ocw.mit.edu/terms ve http://tuba.acikders.org.tr

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ Dr. Erdal Atukeren 1 Yrd. Doç. Dr. Aylin Seçkin 2 ÖZET Bu çalmada, Türkiye de resim müzayedeleri piyasasndaki fiyat dinamikleri

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 31 MART 2007 ARA HESAP DÖNEMNE AT FNANSAL TABLOLAR VE NCELEME RAPORU ARA DÖNEM FNANSAL TABLOLAR HAKKINDA NCELEME RAPORU Yap Kredi

Detaylı

2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye

2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TALEP-ÇEK L VE MAL YET- T L ENFLASYON ST ETKENLER N TÜRK YE EKONOM S KOULLARINDA KARILATIRILMASI: UYGULANAB L R B R ENFLASYON

Detaylı

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl BLGLENDRME TOPLANTISI 10.03.2010 Sunum Plan Tarihçe Görev ve Sorumluluklar Tekilat Yaps Dier Kurumlarla likiler Kariyer Olanaklar Soru Cevap Tarihçe Osmanl Devletinde; Hazine,

Detaylı

Eda BOZKURT Serap BED R Dilek ÖZDEM R Erol ÇAKMAK

Eda BOZKURT Serap BED R Dilek ÖZDEM R Erol ÇAKMAK Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Eda BOZKURT Serap BEDR Dilek ÖZDEMR Erol ÇAKMAK Öz Orta gelir tuza (OGT), iktisat yaznnda yeni bir konu olmakla beraber özellikle orta

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN ARTVN L GELME PLANI TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN Artvin, 2005 ÇNDEKLER Sayfa no ÇNDEKLER...i TABLO LSTES... iii 1. TCARET...1 1.1 Giri...1 1.2

Detaylı

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr?

Tarm Ürünleri Dolu Sigortas nda aa1da verilen seçeneklerden hangisi yanltr? SORU 1: Sedan irketçe kabul edilen sigortalar için üst snr önceden belirtilmi olan saklama paynn (sigorta bedeli veya hasar tazminat tutarnn) almas halinde uygulanan ve reasürörün anlamaya katlma payna

Detaylı

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral'k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil

Detaylı

Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab

Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 1-8 statistikçiler Dergisi Monte Carlo stokastik optimizasyonu ile optimal saklama pay seviyesi hesab Murat Büyükyazc Hacettepe Üniversitesi Fen

Detaylı

hracat-büyüme li kisi: Yap sal K lmal Bir Analiz *

hracat-büyüme li kisi: Yap sal K lmal Bir Analiz * . GÖÇER, N. HEPKARI Özet hracat-büyüme likisi: Yapsal Klmal Bir Analiz * Yrd. Doç. Dr. smet GÖÇER Adnan Menderes üniversitesi Aydn ktisat Fakültesi Ekonomi ve Finans Bölümü igocer@adu.edu.tr Nur HEPKARI

Detaylı

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI MUHASEBE VE FNANSAL RAPORLAMA ÖRNEK SINAV SORULARI

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI MUHASEBE VE FNANSAL RAPORLAMA ÖRNEK SINAV SORULARI 2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI MUHASEBE VE FNANSAL RAPORLAMA ÖRNEK SINAV SORULARI 1-Türkiye Finansal Raporlama Standartlar na (TFRS) göre deer dü"üklüü aada verilen hangi hesap kalemi için ayr(lmaz?

Detaylı

T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI

T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI T.C. MALÝYE BAKANLIÐI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜÐÜ KESÝN HESAP ÞUBESÝ 2010 YILI MERKEZÝ YÖNETÝM KESÝN HESABI T.C. MALİYE BAKANLIĞI MUHASEBAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KESİN HESAP ŞUBESİ 2010 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN

Detaylı

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi http://dergi.siirt.edu.tr/index.php/ziraat Araştırma Makalesi / Research Article Turk J Agric Res (2014) 1: 196-202 TÜTAD ISSN: 2148-2306 Sığır Sayısı, Süt Üretimi

Detaylı

Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz

Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz Ar. Gör. Alper Aslan 1 Yrd. Doç. Dr. Ferit Kula 1 ÖZET Oligopolistik yapdaki yerel endüstriler, uluslar

Detaylı

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET OKUL ÖNCES EM KURUMLARINDA ÇALIAN ANASINIFI RETMENLERLE MÜZK ÖRETMENLERN MÜZK ÇALIMALARINA N TUTUM VE YETERLKLERN KARILATIRILMASI ÖZET r. Gör. Dr. lknur ÖZAL GÖNCÜ GÜMEF. ÇGEB.Okul Öncesi EABD. Okul öncesi

Detaylı

BÖLÜM 5. Gerilim Azaltan Dönü türücünün Kal Durum Devre Analizi

BÖLÜM 5. Gerilim Azaltan Dönü türücünün Kal Durum Devre Analizi BÖÜM 5 DC-DC DÖNÜTÜRÜCÜER A. Deneyin Amac DC-DC erilim azaltan dönütürücü (buck converter) ve DC-DC erilim artran dönütürücü (boost converter) devrelerinin davranlar incelemek. Bu deneyde erilim azaltan

Detaylı

Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab *

Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab * Elementary Education Online, 8(2), tp: 1-6, 2009. lkö!retim Online, 8(2), öu: 1-6, 2009. [Online]: http://ilkogretim-online.org.tr Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab * Güney HACIÖMERO0LU 1 Sezen

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR BU RAPOR EMEKLLK YATIRIM FONLARININ KAMUYU AYDINLATMA AMACIYLA DÜZENLENEN YÜKÜMLÜLÜKLER

Detaylı

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Güz 2013, Cilt:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:65-77 TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahabettin GÜNEŞ * AN ANALYSIS ON THE EXCHANGE

Detaylı

SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A..

SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A.. SIEMENS Siemens Sanayi ve Ticaret A.. Deerli Tedarikçilerimiz, Türk Vergi Usul Kanunu ve ana ortamz olan Siemens AG nin kurallar gerei, firmamza gelen faturalarn muhasebeletirilmesi, takibi ve vadesinde

Detaylı

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI SUALTI ve SUÜSTÜ GEMLERNN AKUSTK Z ÇIKARTIMI Erkul BAARAN (a), Ramazan ÇOBAN (b), Serkan AKSOY (a) (a) Yrd. Doç. Dr., Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Elektronik Müh. Böl., 41400, Gebze, Kocaeli erkul@gyte.edu.tr

Detaylı

ÖZGEÇM. Prof. Dr. TURAN YAY

ÖZGEÇM. Prof. Dr. TURAN YAY ÖZGEÇM Prof. Dr. TURAN YAY Doum Tarihi: 27.1.1959 Doum Yeri : stanbul Medeni Hali : Evli, 1 Çocuklu " Adresi : Yldz Teknik Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, ktisat Bölümü, Yldz, 34349, stanbul

Detaylı

TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ. Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET

TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ. Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET TÜRK İMALAT SANAYİİ NDE UZUN DÖNEM ÜCRET-FİYAT-İSTİHDAM İLİŞKİLERİNİN EKONOMETRİK OLARAK İNCELENMESİ Kıvılcım METİN* Şenay ÜÇDOĞRUK** ÖZET Bu çalışmada 1962-1992 yılları arasında Türk İmalat Sanayiinde

Detaylı

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR tibar alglamalardan oluur. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik her türlü alglamann bütünüdür. Kurumsal itibar; sosyal ortaklarn kurulula ilgili

Detaylı

Türkiye demir ve çelik sektöründe bir irketin yangn risklerinin aktüeryal modeli

Türkiye demir ve çelik sektöründe bir irketin yangn risklerinin aktüeryal modeli www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 3 (010) 37-44 statistikçiler Dergisi Türkiye demir ve çelik sektöründe bir irketin yangn risklerinin aktüeryal modeli Özlem Ceren Gültekin skenderun Demir

Detaylı

Türkiye de Vergi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: VAR Analizi (1975-2006)

Türkiye de Vergi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: VAR Analizi (1975-2006) M. MUCUK, V. ALPTEKİN Türkiye de Vergi ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: VAR Analizi (975-2006) Mehmet MUCUK * Volkan ALPTEKİN ** Özet Vergi gelirleri devletin en önemli finansman kaynaklarından birini teşkil

Detaylı

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir.

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir. YAPI VE KRED BANKASI A.. NN BANKA BONOSU VE/VEYA TAHVLLERNN HALKA ARZINA LKN SERMAYE PYASASI KURULU TARAFINDAN 3 HAZRAN 2011 TARHNDE ONAYLANAN ve TESCL ETTRLEN, 30 EYLÜL 2011 TARHNDE TADL VE 4 EKM 2011

Detaylı

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu. Prof. Dr. rfan Civcir Üniversitesi Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.tr E-TM Lisans Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, 1985 Yüksek Lisans Doktora University

Detaylı

IS-MP-PC: Kısa Dönem Makroekonomik Model

IS-MP-PC: Kısa Dönem Makroekonomik Model 1 Toplam Talep Toplam Talebin Elde Edilmesi 2 Para Politikası AD Eğrisi 3 4 Eğrisi Toplam Talep Toplam Talebin Elde Edilmesi Keynes (1936), The General Theory of Employment, Interest, and Money Toplam

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 1 OCAK - 30 EYLÜL 2006 ARA HESAP DÖNEMNE AT MAL TABLOLAR VE SINIRLI DENETM RAPORU GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM

Detaylı

ULATIRMA HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS: TÜRKYE EKONOMS ÜZERNE BR UYGULAMA. Volkan ENDA. Yüksek Lisans Tezi. ktisat Anabilim Dal

ULATIRMA HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS: TÜRKYE EKONOMS ÜZERNE BR UYGULAMA. Volkan ENDA. Yüksek Lisans Tezi. ktisat Anabilim Dal ULATIRMA HARCAMALARI EKONOMK BÜYÜME LKS: TÜRKYE EKONOMS ÜZERNE BR UYGULAMA Volkan ENDA Yüksek Lisans Tezi ktisat Anabilim Dal Danman: Yrd. Doç. Dr. Harun ÖZTÜRKLER Afyonkarahisar Afyon Kocatepe Üniversitesi

Detaylı

E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA

E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA Yrd. Doç. Dr. Naci Tolga SARUÇ * ÖZET E-devlet hizmetlerin vatandalar tarafndan nasl alglandn, hangi hizmetlerin

Detaylı

DÜNYA TEFT?? KURULU ÖRNEKLER?

DÜNYA TEFT?? KURULU ÖRNEKLER? DÜNYA TEFT?? KURULU ÖRNEKLER? Sal?, Haziran 21, 2011 http://www.mmd.org.tr/dunya-teftis-kurulu-ornekleri 1.KITA AVRUPASI S?STEM? -FRANSA -?TALYA -?SPANYA -PORTEK?Z -BELÇ?KA -YUNAN?STAN 2.ANGLO-SAKSON S?STEM?

Detaylı

Dependent Variable: Y Method: Least Squares Date: 03/23/11 Time: 16:51 Sample: Included observations: 20

Dependent Variable: Y Method: Least Squares Date: 03/23/11 Time: 16:51 Sample: Included observations: 20 ABD nin 1966 ile 1985 yllar arasnda Y gayri safi milli hasla, M Para Araz (M) ve r faiz oran verileri a#a$da verilmi#tir. a) Y= b 1 +b M fonksiyonun spesifikasyon hatas ta#yp ta#mad$n Ramsey RESET testi

Detaylı

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, Cilt: 6, Sayı: 1, s

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, Cilt: 6, Sayı: 1, s Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2013, Cilt: 6, Sayı: 1, s. 163-172. 163 SAĞLIK GÖSTERGELERİ İLE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ahmet AY* 1 ÖZ Oktay KIZILKAYA** 2 Emrah KOÇAK*** 3 İçsel

Detaylı

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI SORU 1: 6 yl vade ile yllk %14 basit faiz oran üzerinden bir borç alnmtr. 3. yldaki faiz oranna e$de%er olan efektif iskonto oran a$a%dakilerden

Detaylı