LĐTERATÜR. Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlişkisi: OECD Ülkeleri Panel Veri Analizi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "LĐTERATÜR. Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlişkisi: OECD Ülkeleri Panel Veri Analizi"

Transkript

1 Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlşks: OECD Ülkeler Panel Ver Analz Mustafa ÖZER * Necat ÇĐFTÇĐ ** Özet: Yen büyüme teorlernn merkeznde Ar-Ge yatırımları vardır. Romer (1990), Grossman-Helpman (1991) ve Aghon-Howtt (199, 1998) tarafından gelştrlen Ar-Ge tabanlı modeller eksk rekabet büyüme modellerne dahl etmşlerdr. Bu çalışma Ar-Ge harcamaları le genel hracat, blg ve letşm teknolojler hracatı ve ler teknoloj hracatı arasındak lşky araştırmaktadır. Panel ver teknğ kullanılarak yapılan analzlerde OECD ülkeler çn Ar-Ge le hracat arasında poztf ve yüksek oranlı br lşk olduğuna yönelk bulgular elde edlmştr. Anahtar Kelmeler:Ar-Ge, hracat, ler teknoloj hracatı, ekonomk büyüme, fzksel sermaye, beşer sermaye Relatonshp Between R&D Expendtures and Exports: A Panel Data Analyss for OECD Countres Abstract: R&D expendture s the key element n the new growth theores. Growth models have been developed by Romer (1990), Grossman-Helpman (1991) and Aghon- Howtt (199, 1998) contan monopolstc competton. In ths study we exmne relatonshp among R&D expendtures and exports, ICT, hgh-tech exports. We found postve and hgh correlaton between R&D and export by usng panel data analyss for OECD countres. Keywords:R&D, exports, hght-tech exports, economc growth, physcal captal, human captal GĐRĐŞ Neo-klask büyüme teorlerne br tepk olarak gelşen çsel büyüme teorlernn merkeznde, Neo-klask ktsatta dışsal olduğu varsayılan ve nedenler, doğası, nasıl ortaya çıktıkları ve nelerden etklendkler üzernde durulmayan adeta br kara kutu ntelğndek teknolojk gelşmeler vardır. Đçsel büyüme teorler se teknolojk gelşmenn dışsal değl çsel olarak belrlendğn varsaymaktadır. Solow (1956) Modelnn 1980 lern sonlarına doğru amprk olarak test edlmesne kadar büyüme üzerne yapılan çalışmaların çok büyük br kısmı bu model test etmeye yönelk olmuştur. 30 yıl boyunca yapılan çalışmalara karşın elde edlen bulgular Solow modelnn ülkeler arasındak gelşme farklılıklarının zaman çersnde kapanacağı öngörüsünü desteklememştr. Bu durum modeln en öneml varsayımı olan teknolojnn dışsal olduğu varsayımı hakkındak şüphelern artmasına neden olmuştur. Romer (1986) ve Lucas (1988) çalışmalarında teknolojnn çsel olduğu varsayımını kabul etmş ve bu da dünya ekonomlernn gelşme oranlarındak farklılıkların nedenler hakkında daha doyurucu br açıklama sağlamıştır. Đçsel büyüme teorlernn temelnde frmaların Ar-Ge çabaları tarafından yaratılan teknoloj ve yenlkler vardır. Bunun yanında çsel büyüme teorler, büyüme yazınında, Ar-Ge yatırımları ve yenlk üzerne ver bulmaktak güçlüğe rağmen temel hpotezlernn test edleblr olması nedenyle, yen br alan açmıştır. * Prof. Dr. Anadolu Ünverstes Đktsad ve Đdar Blmler Fakültes, Đktsat Bölümü ** Arş. Gör. Dr. Bleck Ünverstes Đktsad ve Đdar Blmler Fakültes, Đktsat Bölümü LĐTERATÜR Neo-klask büyüme teorlernn temel öngörüsü ülkelern çıktılarındak artış oranının zaman çersnde brbrne yakınsayacağıdır. Bu sonuç, kş başına düşük gelrl ülkelern yüksek gelrl ülkelere göre daha hızlı büyüyecekler öngörüsü nedenyle ortaya atılmıştır. Bu da temelde k varsayıma dayanır. Bunlardan brncs, teknolojk değşmenn dışsal olduğu ve kncs se, ülkeler arasında sabt olduğu varsayımıdır. Büyüme oranlarının yakınsanacağı hpotez brçok çalışmada test edlmştr. Baumol (1986), yapmış olduğu br çalışmada arasındak dönemn sonlarında zengn ve yoksul ülkelern büyüme oranları arasındak açığın kapandığı sonucuna ulaşmıştır. Ancak bu bulgular yapılan dğer çalışmalarda eleştrlmştr. Đlk olarak Abramowtz aynı data setn kullanarak yaptığı çalışmada bu yakınsamanın bütün bu dönem boyunca değl sadece 1950 den 1979 a kadarlık br dönem kapsadığını tespt etmştr (Abramowtz 1986: ; Dowrck ve Gemmell 1991: 64). Đknc olarak De Long (1988) Baumol un çalışmasında kullandığı gelşmş ülkelern, brbrne zaten yakın ülkeler arasından seçldğn göstermştr (De Long 1988: ). Romer (1994) genş br ver setn kullanarak yapmış olduğu br çalışmada ülkeler arasında yakınsama olduğuna lşkn her hang br belrtnn olmadığı sonucuna ulaşmıştır (Romer 1994: 3-3). Brçok faklı çsel büyüme teors olmakla beraber çsel büyüme teorler temelde k kategorde nceleneblr; 1. Taşma (spllover) modeller,.ar-ge modeller. Arrow (196: ), Romer (1986) ve Lucas (1988) ın öncülük ettğ Spllover modeller, br ekonomde teknolojnn özel araştırma etknlkler ve beşer sermaye brkm tarafından yaratıldığını dda etmektedr. Varsayım olarak teknoloj, beşer sermaye brkm ve frmaların araştırma faalyetler sonucunda üretlr. Bu modeller teknolojy çselleştrerek aynı zamanda, eksk rekabet gb teork sorunları da, frmaların kar motvasyonu sonucu yaratılan teknolojye bağlamakla ortadan kaldırmaktadır. Bu modellerde, çıktı le lgl olarak üretm fonksyonun Neo-klask büyüme modellernde (NBM) olduğu gb ölçeğe göre sabt olduğu varsayılmaktadır. Bu modellern Neo-klask büyüme modellernden farklı olması, teknolojdek çsel artışların br sonucu olarak br ekonomde büyüme oranındak sürekl artışların gerçekleştrleblmesdr. Bu tür modeller sürdürüleblr büyümenn nasıl elde edlebleceğn anlamakta oldukça yararlıdırlar. Bununla brlkte bu modeller, frmaların kar motvasyonu le yen fkrler üretmeler ve Ar-Ge faalyetlerne önem vermemeler dolayısıyla eleştrlmektedr. Romer (1987: 56-6; 1990: S71-S10) ve Grossman ve Helpman ın (1991: 43; 1994: 3-44) öncülük ettğ Ar-Ge tabanlı modeller eksk rekabet büyüme modelne dahl etmekle br adım ler gtmşlerdr. Ar-Ge faalyetlernn temelnde Schumpeter n kavramsal çerçeves bulunmaktadır (Schumpeter 194). Schumpeter ekonomk değşmn motoru olarak teknolojk araştırma ve gelştrme ve yenlk olgusunu görmektedr. Yenlğ yen br üretm fonksyonunun oluşturulması olarak tanımlayan Schumpeter bunun yen br ürünü veya üretm yöntemn kapsayableceğ gb, yen br organzasyon bçmn ve yen pyasaların açılmasını da kapsayableceğn fade etmştr. Bu çerçevede grşmclere ve dolayısıyla frmalara atfedlen ve yenlkç frma çnde oluşan yenlk, kaptalst gelşmenn en öneml unsurlarından brdr. Bu modeller üç sektör üzerne oturur; Nha ürün sektörü, ara mallar sektörü ve Ar-Ge sektörü. Ar-Ge sektörü beşer sermayey kullanarak yen fkr ve tasarımları üretr. Bu yen fkrlern yaratılmasından sonra bu fkrler ara malı

2 sektörüne satılır. Ara malı sektörü bu yen fkrlern patentlern alarak bu fkrler tarafından tasarlanan yen ürünlern tekel ve tek üretcs durumuna geçer. Daha sonrak aşamada ara malı sektörü bunları nha ürün sektörüne satar. Ar-Ge sektörü bu modelde sürdürüleblr büyüme açısında anahtar sektördür. Genellkle bu modellere lşkn amprk çalışmalar Ar-Ge değşkenlernn Toplam Faktör Vermllğ (TFV) üzerndek etklernn test edlmesn çermektedr. Jones (1995) Fransa, Almanya, Japonya ve ABD çn bast zaman serlern kullandığı Ar-Ge tabanlı büyüme model çalışmasında TFV yerne blm adamı ve mühends sayılarındak artış oranlarını kullanmış ve mühends ve blm adamı sayılarının büyüme oranında sürekl br artışa karşın, TFV nde her hang br artışın olduğuna dar br kanıt bulamamıştır. Jones bu sonuçları blg brkm zaten vardır fakat sorun ona ulaşmadadır şeklnde yorumlamıştır (Jones 1995a: ; Jones 1995b: ). Aghon ve Howtt yaratıcı yıkım modeln kurarken Schumpeter n 194 de yayınlanan esernde öne sürülen görüşler hareket noktası olarak almışlardır. Schumpeter e göre Kaptalst sstemn motoru ve temel tc gücü, yen tüketm malları, yen üretm veya nakl metotları ve yen pyasalardır. Bu süreç, ekonomk yapıyı sürekl olarak çerden br devrme uğratır, sürekl esky yok eder ve sürekl olarak yen brn yaratır. Yaratıcı yıkım sürec, kaptalzmn başlıca gerçeğdr (Schumpeter 1970: 83; Alcouffe ve Kuhn 004:30). Yaratıcı yıkım modelnde en öneml unsur, ürünlern ntelğnde sürekl br gelşm sağlayan teknolojk yenlkler ve bu yenlklere dnamzm sağlayan patent rekabet olmaktadır (Cheng ve Dnopoulos 199: ) Aghon ve Howtt (1998) bu gözlemlere dayanarak blm adamı ve mühends sayılarındak artışın benzer şeklde vermllkte br artışa neden olmadığını fade etmştr. Đlk olarak zaman çnde teknolojnn karmaşık olmaya başlaması, yenlk oranının sabt tutulablmes çn Ar-Ge yatırımlarını gerekl kılmaktadır. Đknc olarak br yenlğn ortaya çıkması ekonomnn sadece küçük br parçasını doğrudan etkler bu nedenle blg stokundak yayılma etks küçüktür. Aghon ve Howtt Ar-Ge tabanlı modellern etksnn test edlmesnde Ar-Ge sektöründe çalışan mühends ve blm adamları sayısını kullanmak yerne GSYĐH da Ar-Ge ye ayrılan payın kullanılması gerektğn fade etmşlerdr. Aghon ve Howtt Ar-Ge tabanlı büyüme modeln ABD çn Ar-Ge harcamalarının GSYĐH çndek paylarını kullanarak test etmşler ve bu paylar çn yüksek br eğlm olmadığı sonucuna ulaşmışlardır. Onların ulaştıkları sonuçlar ABD de Ar-GE harcamalarının çsel büyüme modeln nkar etmekten zyade onayladığı şeklndedr. Coe, Helpman ve Hoffmaster (1995: 1-45) çok ülke modeln kullanarak, gelşmş ülkelerden gelşmekte olan ülkelere Ar- Ge yayılmasının (spllover) TFV üzerne etklern ncelemşlerdr dönemn kapsayan 77 gelşmekte olan ülkenn yer aldığı bu çalışmada gelşmş ülkelerden gelşmekte olan ülkelere doğru öneml br yayılma etksnn olduğu tespt edlmştr. Bu yayılma gelşmekte olan ülkelerde TFV üzernde poztf ve anlamlı br etkye sahptr. Bütün bunlara ek olarak çok sayıda frma ve sektör bazlı amprk çalışmalar yapılmış büyük çoğunluğunda Ar-Ge faalyetler le vermllk ve GSYĐH arasında poztf br lşknn olduğu saptanmıştır. Đktsat yazınında çsel büyüme teorler, sadece teork olarak değl aynı zamanda amprk çalışmaların da yapılmasına uygun sağlam br çerçeve sunmaktadır. Brçok çalışmada olduğu gb çsel büyüme teorler le daha fazla ver anlamlı ve kullanılablr olmakta ve bu yolla ekonomk büyüme ve teknolojk değşmenn doğası üzerne daha fazla sayıda soruya cevap vermek mümkün olmaktadır. METODOLOJĐ Çalışmanın uygulama kısmında bu alandak son gelşmelere paralel br şeklde değşkenler arasındak lşklern saptanmasında panel ver analz yöntem kullanılacaktır. Bu nedenle, aşağıda panel ver teknğ le lgl teork blgler verldkten sonra analz yapılırken dkkat edlmes gerekl noktalar üzernde durulacaktır. Panel Verler Ekonometrs Đktsad değşkenler arasındak nedensellk lşkler ncelenrken ekonometrk ve statstksel olarak üç farklı ver çeşd le çalışılmaktadır. Bunlar; zaman serler, yatay kest verler ve her ksnn karmasından oluşan panel verlerdr. Panel verler, çok sayıdak keste at zaman serler veya zaman boyutuna sahp kest verler olarak tanımlanablr (Grene 003: 61). Panel verler, bu özellkler nedenyle aynı örneklem brmne lşkn çok sayıda değşk gözlem yapılmasına olanak tanımaktadırlar. Panel verler hane halkı, tüketcler, frmalar, sektörler, bölgeler veya ülkeler şeklndek her br kest çn eşt uzunlukta zaman serlernden meydana gelmşse bu şekldek panel verlere dengel (balanced) panel verler, farklı uzunluklardak zaman serlernden meydana gelmşse dengesz (unbalanced) panel verler şeklnde tanımlanmaktadır. Panel verlern bast fonksyonel şekl aşağıdak gbdr; Y = α + β1 X β X + e t t t kt kt t (1) = 1,,..., N t = 1,,..., T (1) eştlğnde alt ndstek kestler, t se zamanı göstermektedr. Bu eştlkte bağımsız değşkenlerce gözlemlenemeyen, zamana göre değşmeyen ancak kestlere özgü özellkler kapsayan breysel etk söz konusudur ve brmlere at farklı özellkler hata term çersnde yer almaktadır. Bu tür modeller tek taraflı hata bleşen regresyon model adını almaktadır (Baltag 005: 11-1). Çoğu panel ver uygulamasında hata term şu şeklde gösterlmektedr; e = µ + v () t t () eştlğndek µ breysel etk olarak adlandırılmakta ve zaman bağlı olmamakla brlkte kestten keste farklılık göstermektedr. v se hem zamana göre ve hem de keste t göre değşeblmektedr. Dolayısıyla µ gözlenemeyen kest etksn, vt se stokastk hata termn göstermektedr. Tek taraflı hata bleşen modeller yalnızca kest etks ve stokastk hata termlernden oluşmaktadır. Gözlenemeyen zaman etksnn çerldğ modellere se çft taraflı hata

3 bleşen regresyon model denmektedr. Çft taraflı hata bleşen regresyon model şu şeklde gösterleblr; (3) e = µ + λ + v t t t Burada λ t term tüm kestler etkleyen ve yalnızca bell br zaman dlmne at br değşken olduğu ve modeldek değşkenler tarafından fade edlemedğ varsayılmaktadır. Dolayısıyla bu varsayımlar altında λ modeln gözlenemeyen zaman etksn temsl etmektedr. Tek ve çft taraflı hata bleşen modeller de hata termnn yapısındak breysel etk ve dönem etksne lşkn varsayımlara bağlı olarak k gruba ayrılmaktadır. Tek taraflı hata bleşen öngörüldüğünde breysel etknn, çft taraflı hata bleşen öngörüldüğünde hem breysel etk hem de dönem etksnn, tahmn edlmes gereken sabt etkler olarak varsayılması durumunda model Sabt Etkler (fxed effect) Model adını almaktadır. Br dğer model se Rassal Etkler (random effect) Modeldr(Baltag 005: 33-38; Atalay 007: 48). Sabt Etkler Model Sabt etkler model her br yatay kest brm çn farklı br sabt değer oluşturmaktadır. Sabt etkler modelnde β le gösterlen eğm katsayılarının değşmedğ, ancak sabt katsayıların sadece kest verler arasında veya sadece zaman verler arasında veya her k ver çnde değşme gösterdğ varsayılmaktadır. Dğer br deyşle panel ver setnde kestler arasında fark olduğunda, zamana bağlı br farklılaşma yoksa bu regresyon model tek yönlü ve keste bağlı sabt etkler model olarak adlandırılır. Farklılaşma yalnızca zamana bağlı olarak oluşuyorsa bu tür modeller tek yönlü zamana bağlı sabt etkler model olarak adlandırılır. Eğer panel verlerde hem zamana ve hem de keste göre br farklılaşma söz konusuysa bu modellere çft yönlü sabt etkler model denr. Ancak panel ver analzlernde çoğunlukla zaman etksnden çok kest etks araştırıldığından panel ver modeller genellkle tek yönlü modellerdr (Hsao 00:30). Tek yönlü ve çft yönlü sabt etkler model şu şeklde gösterleblr; Tek Yönlü Sabt Etkler Model: t modelnde, sabt etkler tahmncs her br kest çn farklı sabtler tahmn ederek sabt katsayının kest brmler çn farklı olmasına neden olurlar. Sabt etkler modelnde regresyon tahmn yapay (dummy) değşkenler kullanılarak da yapılablmektedr. Bu yöntemde her br kest değer çn d şeklnde br yapay değşken kullanıldığında eştlk şu şeklde olmaktadır; N y = α d + ( β X β X ) + e t j j 1t 1t kt kt t j= (6) Burada = j sağlandığında d j 1 e eşt olmakta eştlk sağlanamadığında sıfıra eşt olmaktadır. Modeldek yapay değşken sayısı N tanedr. Regresyon modelnde yer alan sabtler ( α,..., 1 α N ) ve eğm katsayıları ( β ) değerler sıradan en küçük kareler (OLS) yöntem le tahmn edleblmektedr. β değern çeren bu tahmnclere en küçük kareler yapay değşken tahmncler (least squares dummy varable) adı verlmektedr (Verbeek 004: 344). Yapay değşkenler kullanmak yoluyla parametre tahmn bazı zorlukları çermektedr. Bunlardan en önemls kest sayısının artmasına paralel olarak tahmnc sayısındak artışlardır. Tahmnc sayısının artması se serbestlk derecesn küçülterek regresyon parametreler tahmnn güçleştrmektedr. Bu zorluğu aşmak ve kest etksn ortadan kaldırmak üzere sabt etkler modelndek değşkenlern ortalamaları alınmaktadır. Rassal Etkler Model Rassal etkl (random effects) modeller, kestlere veya kestlere ve zamana bağlı olarak meydana gelen değşklkler modele hata termnn br bleşen olarak dahl edlmeler durumunda söz konusu olur. Rassal etkl modellern sabt etkl modellere göre üstünlüğü bu modellerde serbestlk dereces kaybının ortadan kalkmış olmasıdır. Bunun yanında rassal etkler model, modele örneklem dışındak etklern de dahl edlmesne olanak sağlamaktadırlar. Bu modeller hata termnn µ değern çermes nedenyle şu şeklde gösterleblr; Đ Tek Yönlü Rassal Etkler Model: Y = ( a + µ ) + β X β X + e t t t 1t 1t kt kt t (4) Çft Yönlü Sabt Etkler Model: Yt = αt + β1 t X1 t β kt X kt + ( µ + vt ) (7) Çft Yönlü Rassal Etkler Model: Y = ( a + µ + λ ) + β X β X + e t t t t 1t 1t kt kt t Burada t (5) e IID σ olduğu varsayımı söz (0, e ) konusudur. Dğer br deyşle hata termlernn, varyansının sıfıra eşt olmasını sağlayacak şeklde bağımsız ve özdeş dağıldığı kabul edlmektedr. Bunun yanında her br değer e t değernden bağımsızdır (Baltag:1). Sabt etkler X t Yt = αt + β1 t X1 t β kt X kt + ( µ + λt + vt ) (8) Burada hata term k bleşenl hata term olmaktadır; v IID(0, σ ) ve µ (0, σ ) varsayımları t v IID µ geçerldr. Rassal etkler modelndek k bleşenl hata termlernden lk = 1,,..., N şeklnde olan br kestn 3

4 zaman boyutunda farklılık göstermeyen µ değer le zaman boyutunda değerler brbryle lşkl olan ger kalan kısmı fade eden v değerdr. Bu modelde kest etksn fade eden t µ le ger kalan hata termlern çeren t v brbrnden bağımsızdır. Bunun yanında hata termnn bu k bleşen her br bağımsız değşkenn her hang br gözlem değernden bağımsızdır. Bu nedenle rassal etkler modeln fade eden (7) ve (8) nolu eştlkler çersnde gösterlen hata term bleşenler ( µ ve v t ) tahmnnde sıradan enküçük kareler tahmncler tutarlı ve sapmasızdır. KULLANILAN VERĐ SETĐ Bu alt başlık altında, OECD ülkelernde teknolojk gelşme le dış tcaret arasındak lşkler ncelenmektedr. Teknoloj, blg brkm ve teknolojk düzey doğası gereğ soyut kavramlardır. Soyut br kavram olması dolayısıyla doğrudan ölçmek, brmlere ndrgeyerek karşılaştırma yapmak ancak teknolojy temsl eden, ölçüleblr başka verler olması durumunda ktsad modellerde kullanılablr. Bu amaçla brçok yen büyüme teors teknoloj ve blg brkmn temsl etmek üzere Ar-Ge harcamaları, Ar-Ge faalyetlernde sthdam edlen mühends ve blm nsanı sayıları, patenler sayıları gb verler kullanmaktadırlar. Bzde çalışmamızda OECD ülkeler açısından Ar-Ge harcamalarının genel hracat, blg ve letşm teknolojler hracatı ve ler teknoloj hracatı üzerndek etksn ncelerken bu verler kullandık. Brçok ülke çn bu statstklern toplanması ancak 1980 l yılların sonlarından tbaren söz konusu olmuş ve gene brçok ülkede bu verler kesntsz br şeklde tutulmamıştır. Dolayısıyla arasında tüm OECD ülkeler çn kesntsz br şeklde sözü edlen statstklern tamamına ulaşmak mümkün olmamaktadır. Gerek Türkye ve gerekse orta gelr grubundak dğer OECD ülkelernn brçoğunda bu sorun söz konusudur. Bu zorluğu aşmak üzere verler arasında zaman aralığı ve ülke sayısını maksmum kılacak br seçm yapmak zorunlu olmaktadır. Bu seçm yaparken göz önünde bulundurulan en öneml etken mümkün olan en yüksek gözlem sayısıyla analzlern yapılması olmuştur. Araştırmada kullanılan verler OECD nn değşk yayınları ve OECD elektronk ver tabanından derlenmştr *. Çalışmada kullanılan verler ve bunların tanımları şu şekldedr; GERD: Ar-Ge harcamalarının GSYĐH ya oranı (%) EXGOODS: Mal hracatı (mlyar ABD doları) EXICT: Blg ve letşm teknolojler hracatı (mlyon ABD doları) HTECHEX: Yüksek teknoloj hracatı (mlyon ABD doları). * Araştırmanın genel olarak kapsadığı dönem yılları arasıdır. 30 OECD ülkesne at verler şu kaynaklardan derlenmştr: OECD Factbook 008Economc, Envromental and Socal Statstcs, OECD 008; OECD Scence, Technology, and R&D Statstcs Onlne Database; Scence and Technology Statstcal Compendum 004; Yüksek teknoloj hracatı verler Dünya Bankasının Worl Development Indcators onlne ver tabanından alınmıştır. 4 EKONOMETRĐK ANALĐZ SONUÇLARI Bu alt başlık altında OECD ülkeler açısından Ar-Ge faalyetlernn dış tcaret üzerndek etkler panel ver yöntem kullanılarak test edlecektr. Çeştl Ar-Ge modellernde toplumun blg stoku ve teknolojk düzeyn temsl etmek üzere çok farklı değşkenler kullanılmaktadır. Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlşks Đktsat yazınında hracat ve büyüme lşks, Merkantlst dönemden ber üzernde çok fazla nceleme yapılan br konudur. Gelşmekte olan ülkeler Dünya konjonktürünün de etksyle zaman zaman thal kamec kalkınma stratejler zlerken, 1980 lern başlarından tbaren hracata yönelk kalkınma stratejler zlemeye başlamışlardır. Özellkle Asya Kaplanları olarak adlandırılan uzak doğu ülkelernn hracat ve büyüme performansları gelşmekte olan ülkelere sürekl örnek olarak gösterlmektedr. Đhracata dönük kalkınma stratejsnn gelşmekte olan ülkelerde kaynakların daha etkn dağılımını sağlayarak büyüme üzernde olumlu etkler yaptığı brçok araştırmada ortaya konulmuştur. Ancak her şeyden önce hracata dönük büyüme stratejs zleyeblmek çn alt yapı yatırımlarının yapılmış olması ve beşer sermaye brkmnn yeterl düzeyde olması gerektğ açıktır. Küreselleşme ve rekabetn yoğun olarak yaşandığı günümüz dünyasında ülkeler, ancak kaltes yüksek ürünler uygun br fyatla üreteblmeler halnde pazarda yer edneblmekte ve hracat yapablmektedrler. Genel yönelm olarak, esk üretm merkezlernn hzmet merkezlerne dönüştüğünü ve Uzakdoğu nun se üretm merkezne dönüştüğünü söylemek mümkündür. Đhracat ve büyüme lşksnn k yönlü olduğuna dar genel br kabul vardır. Yan br taraftan hracat ekonomk büyümey teşvk ederken öte yandan ekonomnn büyümes ülkelern hracat kapastelern olumlu etklemektedr. Ülkelern dışa açıklık oranlarındak artışlar kaynakların dağılımını etknleştrrken, aynı zamanda dış dünyayla yoğun lşklerden dolayı teknolojk sevyelern ve blg brkmn de arttırmaktadır. Gelşmekte olan ülkelern sürdürüleblr br ekonomk büyüme oranını yakalayablmeler çn yen üretm teknkler ve yen teknolojler bünyelerne hızlı br şeklde adapte etmeler gerekmektedr. Bu da ancak dış tcaret ve yabancı yatırımlar yoluyla olablmektedr. Gelşmekte olan ülkeler, yen sermaye ve ara mallarını bünyelerne katmakla üretm kapastelernde ve dolayısıyla hracat kapastelernde artışları sağlayablmektedrler. Öte yandan hem gelşmekte olan ülkeler ve özellkle de gelşmş ülkeler Ar-Ge faalyetler sonucunda yenlk yarattıklarında bu yenlkler yalnızca ç pazara sunmak çn üretmemekte hraç da etmektedrler. Đhracat yoluyla ç pazardan daha genş br pazara htap edlmes, Ar-Ge yatırımlarının brm malyetlern azaltmakta ve bu faalyetler açısından teşvk edc br ntelk taşımaktadır. Aynı zamanda bu yenlkler, en azından bell süreler çn, onu yaratan frmalara tekel gücü kazandırdığından yüksek teknolojye dayalı brçok üründe Dünya ölçeğnde az sayıda frma üretm yapmaktadır. Bu alt başlıkta Ar-Ge harcamalarının genel olarak mal hracatı, blg ve letşm teknolojler hracatı ve ler teknoloj hracatı üzerne etkler panel ver teknkler kullanılarak OECD ülkeler açısından analz edlecektr. Bu çerçevede aşağıdak panel regresyon eştlkler tahmn edlmektedr;

5 Model 1: EXGOODS = α + β GERD + e (9) t t t t EXICT = α + β GERD + e Model : t t t t (10) Model 3: HTECHEX = α + β GERD + e (11) t t t t Modellerde kullanılan verler 30 OECD ülkes çn OECD blm ve teknoloj ver tabanından elde edlmştr. Yukarıda da anlatıldığı üzere ülke ve zaman aralığı seçmnde, gözlem sayısını maksmze edecek br seçme gdlmştr. Özellkle ler teknoloj hracatı verler tüm OECD ülkeler açısından nceledğmz dönemn tamamını kapsamadığından böyle br seçme gtmek zorunlu olmaktadır. Model 1, ve 3 çn yapılan Hausman model belrleme test sabt etkler modelnn kullanılması gerektğne şaret ettğnden bu başlık altında yalnızca sabt etkler model tahmn sonuçlarına yer verlmektedr. Model 1 Analz Sonuçları Ar-Ge faalyetler sonucunda üretlen br tasarım ve bunun üretm süreçlernde kullanılması üretm malyetlern azaltarak o ülkedek hracatçı frmalara dünya pazarlarında rekabet avantajı sağlamaktadır. Ar-Ge faalyetlernn yüksek malyetl olması ve bunun sonucunda elde edlecek getrlern zamana yayılması nedenyle frmalar daha genş br pazara htap edeblecek ürün ve tasarımlar üzernde araştırma gelştrme faalyetlern yoğunlaştırmaktadırlar. Br ülkedek Ar-Ge faalyetlernn düzeynn aynı zamanda o ülkenn hracat kapastes üzernde de etkl olacağı beklenmektedr. Bu başlık altında Ar-Ge harcamalarının mal hracatı üzerne etks, panel ver analz teknkler le 19 OECD ülkes çn tarhler arasındak verler kullanılarak ncelenmektedr *. Regresyon eştlğmz aşağıdadır. EXGOODS = α + β GERD + e t t t t * Avusturya, Belçka, Kanada, Çek Cumhuryet, Fnlandya, Fransa, Almanya, Macarstan, Đrlanda, Đtalya, Japonya, Mekska, Hollanda, Polonya, Portekz, Đspanya, Türkye, Đngltere ve ABD. 5

6 Tablo 1: Model 1 Analz Sonuçları Bağımlı Değşken: EXGOODS Metot: Panel EKK Peryot: (13) Kest Sayısı: 19 Toplam panel (balanced) Gözlem Sayısı: 47 Değşken Katsayı Std. Hata t-değer p-değer. C GERD R F-Değer Prob(F-Đstatstk) Tablo 1 de Ar-Ge harcamalarının toplam mal hracatı üzerne etklernn tahmn edldğ regresyon sonuçlarının özet verlmştr dönem ve 19 OECD ülkesn kapsayan, Ar-Ge yatırımlarının toplam mal hracatıyla lşklendrldğ sabt etkler modelnn sonuçlarına göre açıklayıcı değşken olan Ar-Ge harcamalarının şaret poztf ve % 1 anlam düzeynde anlamlıdır. Gene bu sonuçlar ktsad beklentlere uygun düşmektedr. Dğer br deyşle Ar- Ge yatırımları, br ülkenn teknolojk sevyesn artırarak o ülkeye, uluslararası alanda rekabet gücü kazandırmaktadır. Br ekonomde kaynakların mümkün olduğunca çok araştırma sektörüne tahss edlmes Ar-Ge faalyetler sonucunda yen tasarımların üretlmesne ve bunların hraç edlmesne katkı sağlayacaktır. Grossman-Helpman modelnde tcaret aynı zamanda faktör vermllğ üzernde de olumlu etk yaptığından br sonrak aşamada Ar-Ge yatırımlarının kaynak tasarrufu sağlayan br sonucu da olmaktadır. Bunun yanında dış tcaret, ülkeler arası blg yayılması mekanzmasının da temeln oluşturmaktadır. Bu çalışmada Ar-Ge yatırımlarının hracatı teşvk edc sonuçlar doğurduğu yönünde bulgular elde edlmes yanında genel olarak dış tcaret özellkle de thalatın br ülkenn blg stokuna katkı sağladığını söyleyen modeller vardır. Araştırma konumuz, Ar-Ge faalyetlernn hracat üzerne etkler olduğundan, konunun bu yönü hakkında br nceleme yapılmamıştır. Modeln açıklama gücünü gösteren R değer yüzde 91 dr. Bu R değer bağımlı değşken olan mal hracatının yüzde 91 nn, bağımsız değşken Ar-Ge harcamaları tarafından açıklandığı anlamına gelmektedr. F-statstğ olasılık değer, tüm değşkenlern topluca statstksel olarak yüzde 1 düzeynde anlamlı olduğunu göstermektedr. Sabt etkler regresyon sonucunu kest etkler açısından değerlendrecek olursak, ABD, Almanya, Japonya ve Đtalya nın en yüksek poztf kest etks katsayısına sahp olduğunu görmekteyz. Kest etks katsayıları ABD çn (384,653), Almanya çn (35,968), Japonya çn (108,9304) ve Đtalya çn (104,959) olarak hesaplanmıştır. Bu katsayılardan da anlaşılacağı üzere ABD den sonra ün yüksek katsayı değer Almanya çn söz konusudur. Blndğ üzere Almanya dünyada en yüksek hracat gerçekleştren ülkedr. Dolayısıyla sabt etkler analz beklentlermze uygun olarak Ar-Ge yatırımı le genel mal hracatı arasında poztf ve anlamlı br lşk olduğunu ortaya koymaktadır. Model Analz Sonuçları Ar-Ge yatırımları genellkle ler teknoloj alanında yoğunlaşmaktadır. Küreselleşmeyle brlkte baş döndürücü hızda artan blg ve letşm teknolojlerndek lerleme günümüz ekonomlernn en öneml karakterstğ halne gelmştr. Fnans pyasalarının, letşm ve haberleşme endüstrlernn artan ağırlığı Ar-Ge sektörünün bu alanlarda yenlk üretmelern teşvk etmektedr. Özellkle blgsayar ve haberleşme teknolojler brkaç yılda br gerek hız ve gerekse kapaste olarak kendsn kye katlayarak büyümektedr. Tamamı ler teknoloj ürünler olan bu sektörde yenlk ve buluşların yapılablmes bu endüstrde çalışan frmaların Ar- Ge kapasteleryle doğrudan lşkldr. Bu gün artık telefon, blgsayar ve nternet kullanımı 10 yıl öncesnn yüzlerce katına çıkmıştır. Đletşm ve haberleşme alanında çok uluslu frmalar yen ürün üretlmes ve mevcut ürünlernn ntelklernn yükseltlmes amacıyla mlyarlarca dolarlık yatırım yapmaktadırlar. Model, 19 OECD ülkes çn verlern kullanarak blg ve letşm teknolojler hracatı le Ar-Ge harcamaları arasındak lşky ncelemektedr *. EXICT = α + β GERD + e t t t t * Avusturya, Kanada, Çek Cumhuryet, Fnlandya, Fransa, Almanya, Macarstan, Đrlanda, Đtalya, Japonya, Kore, Mekska, Hollanda, Polonya, Portekz, Đspanya, Türkye, Đngltere ve ABD.

7 Tablo : Model Analz Sonuçları Bağımlı Değşken: EXICT Metot: Panel EKK Peryot: (10) Kest Sayısı: 19 Toplam panel (balanced) Gözlem Sayısı: 190 Değşken Katsayı Std. Hata t-değer p-değer C GERD R F-Değer Prob(F-statstk) Tablo de Ar-Ge harcamalarının blg ve letşm teknolojler hracatı üzerne etklernn tahmn edldğ regresyon sonuçlarının özet verlmştr dönem ve 19 OECD ülkesn kapsayan, Ar-Ge yatırımlarının blg ve letşm teknolojler hracatıyla lşklendrldğ sabt etkler modelnn sonuçlarına göre açıklayıcı değşken olan Ar-Ge harcamalarının şaret poztf ve % 1 anlam düzeynde anlamlıdır. Yukarıda da anlatıldığı üzere br ülkenn yüksek blg ve letşm teknoloj hracatı yapablmes o ülke çersnde bu sektörde faalyet gösteren frmaların Ar-Ge yatırımlarıyla doğrudan lşkldr. Dolayısıyla sabt etkler model sonucunda açıklayıcı değşkenmz Ar-Ge yatırımlarının şaretnn poztf çıkması ktsad beklentlerle uyumludur. Yukarıdak tabloya baktığımızda açıklayıcı değşkenmz Ar- Ge yatırımlarının blg ve letşm teknolojler hracatını açıklama gücü R yüzde 96 dır. F-statstğ değerne bakacak olursak, bütün değşkenlern statstksel olarak yüzde 1 düzeynde anlamlı olduğu görülmektedr. yüksek oluşu, bu malyetlern karşılanmasına yetmekte, bu nedenle gerek çok uluslu büyük şrketler gerekse kamu ve ünversteler ler teknoloj alanında Ar-Ge yatırımına gtmektedrler. Hükümetlern ler teknoloj alanında yatırım yapan frmalara çeştl şekllerde teşvkler sağlamaları ve sübvansyonlarla desteklemeler frmaları bu alanda yatırım yapmaya yöneltmektedr. Model 3 çerçevesnde 19 OECD ülkesnn yılları arasındak ler teknoloj hracatıyla Ar-Ge harcamaları arasındak lşk aşağıdak regresyon eştlğ le tahmn edlmeye çalışılmaktadır *. HTECHEX = α + β GERD + e t t t t Kest etkler çn se gene dğer modellere benzer şeklde ABD ve Japonya nın en yüksek değerler aldığını görmekteyz. ABD ve Japonya nın blg ve letşm teknolojler hracatında lder ülkeler olduğunu söyleyeblrz. Burada lg çekc br şeklde üçüncülüğü Mekska almaktadır. Almaya ve Đngltere se dördüncü ve beşnc ülkelerdr. Mekska nın durumu büyük olasılıkla ABD kökenl frmaların bu ülkedek yatırımlarına ve NAFTA çerçevesnde ABD ve Kanada le serbest tcaretne bağlanablr. Bu ülkeler çn hesaplanan sabt etkler katsayıları şu şeklde olmaktadır; ABD (94995,13), Japonya (4483,45), Mekska (5761,06), Almanya (1433,39) ve Đngltere (13473,07) dr. Model 3 Analz Sonuçları Ar-Ge yatırımlarının en yoğun olarak yapıldığı sektörlerden br tanes de ler teknoloj sektörüdür. Đler teknoloj sektörler olarak savunma ve uzay teknolojler sektörü, laç sektörü, yarı letkenler ve ler metal alaşımları sektörü örnek verleblr. Đler teknoloj alanında yenlkler, dğer sektörlere göre çok daha yüksek ntelkl ş gücü sthdamını gerektrmektedr. Đş gücünün ntelğ arttıkça buna paralel olarak şgücü malyetlernde de artış meydana gelmektedr. Ancak bu alana yapılan Ar-Ge yatırımları sonucunda yaratılan yüksek teknolojk yenlklern katma değernn * Avusturya, Kanada, Çek Cumhuryet, Fnlandya, Fransa, Almanya, Macarstan, Đrlanda, Đtalya, Japonya, Kore, Mekska, Hollanda, Polonya, Portekz, Đspanya, Türkye, Đngltere ve ABD.

8 Tablo 3: Model 3 Analz Sonuçları Bağımlı Değşken: HTECHEX Metot: Panel EKK Peryot: (13) Kest Sayısı: 19 Toplam panel (balanced) Gözlem Sayısı: 47 Değşken Katsayı Std. Hata t-değer p-değer C GERD R F-Değer Prob(F-statstk) (11) nolu regresyon eştlğnn sabt etkler yöntemyle tahmn sonuçları Tablo 3 de özetlenmştr. Ar-Ge harcamalarının ler teknoloj hracatı üzerne etklernn tahmn edldğ regresyon sonucunda yılları arasında Ar-Ge yatırımlarının ler teknoloj hracatı üzernde pozf br etk yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklayıcı değşkenmz olan Ar-Ge yatırımlarının şaret poztf ve % 1 anlam düzeynde anlamlıdır. Öngörümüzü destekleyen bu sonuca göre ülkelern Ar-Ge yatırımlarını yapmaları onların ler teknoloj hracatı kapastelern olumlu yönde etklemektedr. Đçsel büyüme teorler, özellkle Ar-Ge tabanlı çsel büyüme teorlernn önermesn ekonometrk uygulama sonuçlarımız doğrulamaktadır. Bağımlı değşken olan ler teknoloj hracatının Ar-Ge yatırımları tarafından açıklama gücünü gösteren R değer yüzde 9 gb yüksek br değer almaktadır. Dğer br deyşle ler teknoloj hracatının yüzde 9 s Ar-Ge yatırımları tarafından açıklanablmektedr. F- statstğ olasılık değer % 1 anlamlılık düzeynde anlamlı, yan modele katılan değşkenlern topluca anlamlılığı yüzde 1 düzeynde anlamlı olduğu görülmektedr. Kest etkler açısından regresyon sonuçları se daha öncek modellere benzer br eğlm göstermektedr. OECD ülkeler arasında G7 ülkelernn kest etkler katsayısı yüksek ve poztf değerler almaktadır. En yüksek değer ,6 le ABD dr. ABD y 41508,5 le Japonya, 9871,3 le Almanya ve 1590,16 le Đngltere zlemektedr. Sonuç 1980 lern ortalarına kadar Solow modelnn test edlmes sonucunda elde edlen bulgular, modeln ülkeler arasındak gelşme farklarının zaman çersnde kapanacağı öngörüsünü desteklememştr. Yoksul ülkelern zengn ülkelere yakınsamadığının görülmes üzerne Neo-Klask modeln temel varsayımı olan teknolojnn dışsal ve ülkeler arasında sabt olduğu varsayımına lşkn şüpheler yoğunlaşmaya başlamıştır. Bunun sonucunda Neo-Klask yaklaşımın benmsedğ sermayenn azalan getrs, teknolojnn dışsal ve ülkeler arasında sabt olduğu varsayımlarını elmne eden çeştl büyüme modeller ortaya atılmıştır. Đçsel büyüme teorlernn öncü çalışmaları olarak genel kabul gören Romer (1986) ve Lucas (1988) modeller teknolojnn çsel olduğu varsayımından hareketle, ülkeler arası gelşme farklılıklarının nedenler hakkında Neo-Klask büyüme modelyle karşılaştırıldığında daha tatmn edc br açıklama getrmşlerdr. Romer (1990), Grossman-Helpman (1991) ve Aghon-Howtt (199, 1998) tarafından gelştrlen Ar-Ge tabanlı modeller eksk rekabet büyüme modellerne dahl etmşlerdr. Bu modeller üç sektör çermektedr. Nha ürün sektörü, ara malı sektörü ve Ar-Ge sektörüdür. Bu modellerde Ar-Ge sektörü anahtar sektör konumundadır. Bu çalışmada OECD ülkeler açısından Ar-Ge harcamaları le genel hracat, blg-letşm teknolojler hracatı ve ler teknoloj hracatı arasındak lşkler panel ver teknkler kullanılarak analz edlmştr. Çalışmanın bulguları Ar-Ge faalyetler le hracat arasında poztf ve yüksek oranlı br lşk olduğunu göstermektedr. Gelşmekte olan ülkelerde sürdürüleblr br büyüme oranının yakalanması çn katma değer yüksek ürünler olan ler teknoloj ürünlernn üretlmes ve bunların hraç edlmes önem kazanmaktadır. Bunun yapılablmes çn de Ar-Ge sektörünün htyaç duyduğu yüksek ntelkl beşer sermayeye htyaç vardır. Gelşmekte olan ülkeler artan küresel rekabet ortamında rekabet edeblrlklern artırmak çn beşer sermaye ve Ar-Ge yatırımlarını teşvk eden poltkalar uygulayarak uzun dönem büyüme oranlarını artırablrler. Kaynakça Abramovtz, Moses. (1986). Catchng Up, Forgng Ahead, and Fallng Behnd, The Journal of Economc Hstory, Vol. 46, No., The Tasks of Economc Hstory, Jun., pp Aghon, Phlppe; Peter Howtt, A Model of Growth Through Creatve Destructon, Econometrca, Vol. 60, No., Mar., 199, pp Aghon, P., and Howtt, P., (1998). Endogenous Growth Theory, XII, MIT Press, Cambrdge, Mass. Alcouffe, Alan; Thomas Kuhn, (004). Schumpeteran Endogenous Growth Theory And Evolutonary

9 Economcs, Journal of Evolutonary Economcs, Vol.14, pp.3-36 Arrow, Kenneth J., (196). The Economc Implcatons of Learnng by Dong, The Revew of Economc Studes, Vol. 9, No. 3, Jun., pp Atalay, S.Serpl, (007). Yen Avrupa Brlğ Ülkelernde ve Türkye de Reel Yakınsama, Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Uzmanlık Tez, Ankara Baltag, Bad. H., (005). Econometrc Analyss of Panel Data, Thrd Edton, John Wley & Sons Ltd., West Sussex, England Baumol, Wllam J. (1986). Productvty Growth, Convergence, and Welfare: What the Long-Run Data Show, The Amercan Economc Revew, Vol. 76, No. 5, Dec., pp Cheng, Leonard K.; Elas Dnopoulos, (199). Schumpeteran Growth and Internatonal Busness Cycles, The Amercan Economc Revew, Vol. 8, No., Papers and Proceedngs of the Hundred and Fourth Annual Meetng of the Amercan Economc Assocaton, May, p Coe, Davd T.; Helpman, Elhanan; Hoffmaster, Alexander W., (1995). North-South R & D Spllovers, NBER Workng Paper Seres, No.5048, March, pp.1-45 De Long, J.Bradford, (1988). Productvty Growth, Convergence, and Welfare: Comment, The Amercan Economc Revew, Vol. 78, No. 5, Dec., pp Dowrck, Steve; Norman Gemmell (1991). Industralsaton, Catchng Up and Economc Growth: A Comparatve Study Across the World's Captalst Economes, The Economc Journal, Vol. 101, No. 405, Mar., pp Grene, Wllam H., (003). Econometrc Analyss, 5th Edton, Prentce Hall, New Jersey Grossman, Gene M.; Elhanan Helpman, (1991). Innovaton and Growth n the Global Economy, MIT Press, Cambrdge, Mass. Grossman, Gene M.; Helpman, Elhanan, (1994). Endogenous Innovaton In The Theory Of Growth, The Journal of Economc Perspectves, Vol.8, No.1, Wnter, pp Hsao, Cheng, (00). Analyss of Panel Data, Cambrdge Unversty Press, Second Edton, NewYork Jones, Charles I., (1995a). Tme Seres Tests of Endogenous Growth Models, The Quarterly Journal of Economcs, Vol. 110, No., May, pp Jones, I. Charles, (1995b). R&D Based Models Of Economc Growth, The Journal of Poltcal Economy, Vol.103, No.4, Aug., pp Lucas, Robert E. (1988). On The Mechancs of Economc Development, Journal of Monetary Economcs, Vol., pp.3-4 OECD Factbook 006- Economc, Envromental and Socal Statstcs, OECD 006 OECD Factbook 007- Economc, Envromental and Socal Statstcs, OECD 007 OECD Factbook 008- Economc, Envromental and Socal Statstcs, OECD 008 OECD Scence and Technology Statstcal Compendum 004 Romer, Paul M. (1986). Increasng Returns And Long-Run Growth, The Journal of Poltcal Economy, Vol.94, No.5, Oct., pp Romer, Paul M., (1987). Growth Based On Increasng Returns Due To Specalzaton, The Amercan Economc Revew, Vol. 77, No., Papers and Proceedng of the Nnety-nnth Annual Meetng of the Amercan Economc Assocaton May, pp Romer, Paul M., (1990). Endogenous Technologcal Change, The Journal Of Poltcal Economy, Vol.98, No.5, Part, The Problem Of Development: A Conference Of The Insttute For Free Enterprse System, Oct., pp. S71-S10 Romer, Paul M., (1994). The Orgn of Endogenous Growth, The Journal of Economc Perspectves, Vol.8, No.1, Wnter, pp. 3-3 Schumpeter, J.A. (1970). Captalzm, Socalsm and Democracy, Unwn Unversty Books, London Solow, Robert M. (1956). A Contrbuton to the Theory of Economc Growth, The Quarterly Journal of Economcs, Vol.70, No.1, Feb., pp Verbeek, Marno, (004). A Gude to Modern Econometrcs,.ed., John Wlley & Sons Ltd 9

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU 6.07.0 ÇOKLU REGRESON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-ON KATSAILARININ ORUMU ÇOKLU REGRESON MODELİ Ekonom ve şletmeclk alanlarında herhang br bağımlı değşken tek br bağımsız

Detaylı

Endüstri-içi dış ticaret, patentler ve uluslararası teknolojik yayılma

Endüstri-içi dış ticaret, patentler ve uluslararası teknolojik yayılma Endüstr-ç dış tcaret, patentler ve uluslararası teknolojk yayılma Recep Kök Dokuz Eylül Ünverstes, İktsad ve İdar Blmler Fakültes, İktsat Bölümü, 35160, İzmr, Türkye Nevzat Şmşek Dokuz Eylül Ünverstes,

Detaylı

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI V. Ulusal Üretm Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Tcaret Ünverstes, 5-7 Kasım 5 ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN

Detaylı

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yıl: 2007/2, Sayı: 6 Journal of Suleyman Demrel Unversty Insttue of Socal Scences Year: 2007/2, Number: 6 KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM

Detaylı

Araştırma-Geliştirme Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi

Araştırma-Geliştirme Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi B. ÖZCAN, A. ARI Araştırma-Gelştrme Harcamaları ve Ekonomk Büyüme İlşks: Panel Ver Analz Burcu ÖZCAN Ayşe ARI Özet Ekonomk büyümenn c gücü olarak değerlendrlen araştırma-gelştrme (Ar-Ge) faalyetler ülke

Detaylı

Türkiye de Bölgeler Arası Gelir Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Veri Analizi Uygulaması

Türkiye de Bölgeler Arası Gelir Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Veri Analizi Uygulaması Busness and Economcs Research Journal Volume 2. Number 1. 2011 pp. 143-151 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkye de Bölgeler Arası Gelr Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Ver Analz Uygulaması Fatma

Detaylı

Devalüasyon, Para, Reel Gelir Değişkenlerinin Dış Ticaret Üzerine Etkisinin Panel Data Yöntemiyle Türkiye İçin İncelenmesi

Devalüasyon, Para, Reel Gelir Değişkenlerinin Dış Ticaret Üzerine Etkisinin Panel Data Yöntemiyle Türkiye İçin İncelenmesi Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Clt 6, Sayı:4, 2004 Devalüasyon, Para, Reel Gelr Değşkenlernn Dış Tcaret Üzerne Etksnn Panel Data Yöntemyle Türkye İçn İncelenmes Yrd.Doç.Dr.Ercan BALDEMİR*

Detaylı

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH Dr Türkmen Göksel Ankara Ünverstes Syasal Blgler Fakültes Özet Bu makalede teknoloj sevyesnn pyasa rekabet ve refah sevyes üzerndek etkler matematksel br model le ncelenecektr

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ Doç. Dr. M. Başaran ÖZTÜRK * Yrd. Doç. Dr. Kartal DEMİRGÜNEŞ ** Yrd.

Detaylı

KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ

KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ Central Bank Revew Vol. 11 (January 2011), pp.1-9 ISSN 1303-0701 prnt / 1305-8800 onlne 2011 Central Bank of the Republc of Turkey http://www.tcmb.gov.tr/research/revew/ KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON:

Detaylı

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225 Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt: 25, Sayı:, 20 225 FİNANSAL ANALİZDE KULLANILAN ORANLAR VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMİK KRİZ DÖNEMLERİ İÇİN İMKB İMALAT SANAYİ

Detaylı

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği Dokuz Eylül Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Fakültes Dergs, Clt:24, Sayı:1, Yıl:2009, ss.105-122. Kısa Vadel Sermaye Grş Modellemes: Türkye Örneğ Mehmet AKSARAYLI 1 Özhan TUNCAY 2 Alınma Tarh: 04-2008,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ Prof. Dr. Bedrye SARAÇOĞLU Gaz Ünverstes İ.İ.B.F. Ekonometr Bölümü Tel:+90 32 226853 e-posta: bedrye@gaz.edu.tr Arş. Gör. Nükhet

Detaylı

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yayın Gelş Tarh: 18.02.2011 Clt: 13, Sayı: 1, Yıl: 2011, Sayfa: 21-37 Yayına Kabul Tarh: 17.03.2011 ISSN: 1302-3284 ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK

Detaylı

Muhasebe ve Finansman Dergisi

Muhasebe ve Finansman Dergisi Muhasebe ve Fnansman Dergs Ocak/2012 Farklı Muhasebe Düzenlemelerne Göre Hazırlanan Mal Tablolardan Elde Edlen Fnansal Oranlar İle Şrketlern Hsse Sened Getrler Ve Pyasa Değerler Arasındak İlşk Ahmet BÜYÜKŞALVARCI

Detaylı

ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER

ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER Akdenz İ.İ.B.F. Dergs (21) 2011, 17-45 ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER PREVALENCE AND SOCIOECONOMICS DETERMINANTS OF ADULTS OBESITY IN ANTALYA Arş. Gör. F.

Detaylı

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2 Journal of Yasar Unversty 2010 3294-3319 KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ Dr. Al Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selm Adem HATIRLI 2 ÖZET Bu çalışmada, Batı Akdenz Bölges kent merkezlernde

Detaylı

Kar Payı Politikası ve Yaşam Döngüsü Teorisi: İMKB İmalat Sektöründe Ampirik Bir Uygulama

Kar Payı Politikası ve Yaşam Döngüsü Teorisi: İMKB İmalat Sektöründe Ampirik Bir Uygulama Anadolu Ünverses Sosyal Blmler Dergs Anadolu Unversy Journal of Socal Scences Kar Payı Polkası ve Yaşam Döngüsü Teors: İMKB İmalat Sektöründe Amprk Br Uygulama Dvdend Payout Polcy and Lfe Cycle Theory:

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI. Kalite Artışları ve Enflasyon: Türkiye Örneği

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI. Kalite Artışları ve Enflasyon: Türkiye Örneği Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI Kalte Artışları ve Enflasyon: Türkye Örneğ Yavuz Arslan Evren Certoğlu Abstract: In ths study, average qualty growth and upward

Detaylı

İyi Tarım Uygulamaları Ve Tüketici Davranışları (Logit Regresyon Analizi)(*)

İyi Tarım Uygulamaları Ve Tüketici Davranışları (Logit Regresyon Analizi)(*) Gazosmanpaşa Ünverstes Zraat Fakültes Dergs Journal of Agrcultural Faculty of Gazosmanpasa Unversty http://zraatderg.gop.edu.tr/ Araştırma Makales/Research Artcle JAFAG ISSN: 1300-2910 E-ISSN: 2147-8848

Detaylı

TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ

TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ĐKTĐSAT ANABĐLĐM DALI DOKTORA TEZĐ TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ Başak KARŞIYAKALI Danışman Doç. Dr. Đlkn BARAY 2008 YEMĐN

Detaylı

YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ

YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ Özet YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ Atıf EVREN *1 Elf TUNA ** Yarı parametrk panel ver modeller parametrk ve parametrk olmayan modeller br araya getren; br kısmı

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI FİRMA ÇEŞİTLENDİRMESİNİN FİRMA DEĞERİ, RİSKİ VE PERFORMANSINA ETKİLERİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Emel YÜCEL DOKTORA TEZİ

Detaylı

SESSION 1B: Büyüme ve Gelişme 279

SESSION 1B: Büyüme ve Gelişme 279 SESSION 1B: Büyüme ve Gelşme 279 Türkye de Hanehalkı Tüketm Harcamaları: Pseudo Panel Ver le Talep Sstemnn Tahmn The Consumpton Expendture of Households n Turkey: Demand System Estmaton wth Pseudo Panel

Detaylı

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/journal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ M.Ensar YEŞİLYURT (*) Flz YEŞİLYURT (**) Özet: Özellkle uzak verlere sahp ver setlernn analz edlmesnde en küçük kareler tahmnclernn kullanılması sapmalı

Detaylı

OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ

OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ İstanbul Tcaret Ünverstes Sosyal Blmler Dergs Yıl:7 Sayı:13 Bahar 2008 s.301-322 OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ

Detaylı

Yolsuzluğun Belirleyicileri ve Büyüme ile İlişkileri

Yolsuzluğun Belirleyicileri ve Büyüme ile İlişkileri SESSION 1B: Büyüme ve Gelşme I 131 Yolsuzluğun Belrleycler ve Büyüme le İlşkler Assoc. Prof. Dr. Mne Gern (Marmara Unversty, Turkey) Prof. Dr. Ömer Selçuk Emsen (Atatürk Unversty, Turkey) Ph.D. Canddate

Detaylı

Pamukta Girdi Talebi: Menemen Örneği

Pamukta Girdi Talebi: Menemen Örneği Ege Ünv. Zraat Fak. Derg., 2002, 39 (3): 88-95 ISSN 1018-8851 Pamukta Grd Taleb: Menemen Örneğ Bülent MİRAN 1 Canan ABAY 2 Chat Günden 3 Summary Demand for Inputs n Cotton Producton: The Case of Menemen

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin Kredi Kartı Sahipliğini Belirleyen Faktörler

Üniversite Öğrencilerinin Kredi Kartı Sahipliğini Belirleyen Faktörler Ünverste Öğrenclernn Kred Kartı Sahplğn Belrleyen Faktörler H. Dlara KESKİN Yrd. Doç. Dr., Karadenz Teknk Ünverstes, İİBF İşletme Bölümü dlarakeskn@yahoo.com Emrah KOPARAN Öğr. Gör., Amasya Ünverstes Merzfon

Detaylı

HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER

HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER İstanbul Ünverstes İktsat Fakültes Malye Araştırma Merkez Konferansları 47. Ser / Yıl 005 Prof. Dr. Türkan Öncel e Armağan HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Clt:3 Sayı: Celal Bayar Ünverstes İ.İ.B.F. MANİSA Bulanık Araç Rotalama Problemlerne Br Model Öners ve Br Uygulama Doç. Dr. İbrahm GÜNGÖR Süleyman Demrel Ünverstes, İ.İ.B.F.,

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZLERİ

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZLERİ Gaz Ünverses İktsad ve İdar Blmler Fakültes Dergs 12/1 (2010). 159-184 DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK

Detaylı

ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha)

ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha) ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha) Bu Çalışma Devlet Planlama Teşklatının görüşlern yansıtmaz. Sorumluluğu yazarına attr. Yayın ve referans olarak kullanılması Devlet Planlama Teşklatının znn gerektrmez;

Detaylı

Türkiye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomik Büyüme: Nasıl Bir İlişki Söz Konusudur?

Türkiye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomik Büyüme: Nasıl Bir İlişki Söz Konusudur? A. ÖZKAYA Türkye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomk Büyüme: Nasıl Br İlşk Söz Konusudur? Ata ÖZKAYA Özet İçsel büyüme teors endüstrlern çnde bulunduğu rekabet koşulları, yürüttükler Ar-Ge faalyetler,

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 07 KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ, LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİ FAİZ ESNEKLİĞİ Bugünk dersn çerğ: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 1.1 İŞLEMLER (MUAMELELER) TALEBİ... 2 1.2 ÖNLEM (İHTİYAT) TALEBİ...

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatları ve Fiyat/Kazanç Oranı Đlişkisi: Panel Verilerle Sektörel Bir Analiz *

Hisse Senedi Fiyatları ve Fiyat/Kazanç Oranı Đlişkisi: Panel Verilerle Sektörel Bir Analiz * Busness and Economcs Research Journal Volume. umber. 0 pp. 65-84 ISS: 309-448 www.berjournal.com Hsse Sened Fyatları ve Fyat/Kazanç Oranı Đlşks: Panel Verlerle Sektörel Br Analz * Mehmet argelecekenler

Detaylı

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Murat ATAN - Araş. Gör. Gaye KARPAT ÇATALBAŞ 2 ÖZET Bu çalışma, Türk bankacılık sstem çnde faalyet gösteren tcar bankaların

Detaylı

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus SU İHTİYAÇLARII BELİRLEMESİ Suİhtyacı Proje Süres Brm Su Sarfyatı Proje Süres Sonundak üfus Su ayrım çzs İsale Hattı Su Tasfye Tess Terf Merkez, Pompa İstasyonu Baraj Gölü (Hazne) Kaptaj Su Alma Yapısı

Detaylı

ANE - AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF

ANE - AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU FON KURULU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK FAALİYET RAPORU Bu rapor AEGON Emekllk ve Hayat A.Ş Dengel Emekllk Yatırım Fonu nun 01.07.2011 30.09.2011 dönemne

Detaylı

MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ. SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ

MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ. SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ 2011-2012-2013 MALİ yılına İLİşKİN YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU ("Şrket") 01012011-31 ı22013

Detaylı

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI İMKB DE YÜKSELEN PİYASA VE DÜŞEN PİYASA DÖNEMLERİNDE DURUMSAL İLİŞKİ ANALİZİ YÜKSEK LİSANS TEZİ KAHRAMANMARAŞ TEMMUZ

Detaylı

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ Anadolu Tarım Blm. Derg., 203,28(3):68-74 Anadolu J Agr Sc, 203,28(3):68-74 do: 0.76/anaas.203.28.3.68 URL: htt://dx.do.org/0.76/anaas.203.28.3.68 Derleme Revew FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK

Detaylı

Tek Yönlü Varyans Analizi

Tek Yönlü Varyans Analizi Tek Yönlü Varyan Analz Nedr ve hang durumlarda kullanılır? den fazla grupların karşılaştırılmaı öz konuu e, çok ayıda t-tet nn kullanılmaı, Tp I hatanın artmaına yol açar; Örneğn, eğer 5 grubu kşerl olarak

Detaylı

NAKĐT TEMETTÜ BĐLGĐSĐNĐN HĐSSE SENEDĐ GETĐRĐSĐ ÜZERĐNDE ÖNEMLĐ BĐR ETKĐSĐ OLUP OLMADIĞININ ĐMKB DE TEST EDĐLMESĐ *

NAKĐT TEMETTÜ BĐLGĐSĐNĐN HĐSSE SENEDĐ GETĐRĐSĐ ÜZERĐNDE ÖNEMLĐ BĐR ETKĐSĐ OLUP OLMADIĞININ ĐMKB DE TEST EDĐLMESĐ * H.Ü. Đktsad ve Đdar Blmler Fakültes Dergs, Clt 28, Sayı 2, 2010, s. 47-69 NAKĐT TEMETTÜ BĐLGĐSĐNĐN HĐSSE SENEDĐ GETĐRĐSĐ ÜZERĐNDE ÖNEMLĐ BĐR ETKĐSĐ OLUP OLMADIĞININ ĐMKB DE TEST EDĐLMESĐ * Öz Burak GÜNALP

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES Konut Sahplğnn Belrleycler: Hanehalkı Resler Üzerne Br Uygulama Halm TATLI 1 Özet İnsanların barınma htyacını sağlayan konut, temel htyaçlar arasında yer almaktadır. Konut sahb olmayan ve krada oturan

Detaylı

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi V tsttşfaktör T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Il Kamu Hastaneler Brlğ Genel Sekreterlğ Kanun Eğtm ve Araştırma Hastanes Sayı ı 23618724/?ı C.. Y** 08/10/2015 Konu : Yaklaşık Malyet

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com ISSN:134-4141 Makne Teknolojler Elektronk Dergs 28 (1) 61-68 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Kısa Makale Tabakalı Br Dskn Termal Gerlme Analz Hasan ÇALLIOĞLU 1, Şükrü KARAKAYA 2 1

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 1, 2012 195

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 1, 2012 195 C.Ü. İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt 13, Sayı 1, 2012 195 TÜRKİYE DE TİCARİ BANKACILIK SEKTÖRÜNDE REKABET DÜZEYİNİN BELİRLENMESİ (2002-2009) Abdulvahap ÖZCAN * Özet Türkye nn yaşadığı 2000 ve 2001 krzler

Detaylı

OLİGOPOLLER VE OYUN KURAMI 2

OLİGOPOLLER VE OYUN KURAMI 2 OLİGOPOLLER VE OYUN KURAMI. OLİGOPOL OYUN KURALLARI. OLİGOPOL OYUN STRATEJİLERİ 3. OLİGOPOL OYUNUNDA SKORLAR 3 4. MAHKUMLAR ÇIKMAZI 3 5. BİR DUOPOL OYUNU 6 5.. MALİYET VE TALEP KOŞULLARI 6 5.. KAR MAKSİMİZASYONU

Detaylı

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI Mehmet Aktan Atatürk Ünverstes, Endüstr Mühendslğ Bölümü, 25240, Erzurum. Özet: Dövz kurlarındak değşmler,

Detaylı

AİLEM VE ŞİRKETİM. Piyasalardan Haberler (Sayfa 9) Aile Şirketlerinde Kavganın Faturası 300 Milyar Dolar. Türkiye'ye En Çok Yatırım Yapan Ülkeler

AİLEM VE ŞİRKETİM. Piyasalardan Haberler (Sayfa 9) Aile Şirketlerinde Kavganın Faturası 300 Milyar Dolar. Türkiye'ye En Çok Yatırım Yapan Ülkeler Sayı 72 Eylül Ekm 2015 AİLEM VE ŞİRKETİM Türkye de İnovasyon (Sayfa 2-3) Teknoloj Üreten Türkye Çalıştayı (4-5) - H. Erkan Uncu - CGS Center Fnansal Yönetm Hzmetler Kıdeml Uzman Dünya da İnovasyon (6-7-8)

Detaylı

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ, ARŞİV VE İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN DEVLET HASTANELERİ PERFORMANSINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ, ARŞİV VE İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN DEVLET HASTANELERİ PERFORMANSINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü DergsYıl: 2013/1, Sayı:17 Journal of Süleyman Demrel Unversty Insttute of Socal ScencesYear: 2013/1, Number:17 VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ,

Detaylı

Türkiye nin Avrupa Birliği (15) Pazarındaki Endüstri-Đçi Ticaret Performansının Rakip Ülke Performanslarıyla Karşılaştırmalı Analizi: 1995-2007

Türkiye nin Avrupa Birliği (15) Pazarındaki Endüstri-Đçi Ticaret Performansının Rakip Ülke Performanslarıyla Karşılaştırmalı Analizi: 1995-2007 Rakp Ülke Performanslarıyla Karşılaştırmalı Analz: 1995-2007 Türkye nn Avrupa Brlğ (15) Pazarındak Endüstr-Đç Tcaret Performansının Rakp Ülke Performanslarıyla Karşılaştırmalı Analz: 1995-2007 Hüseyn ALTAY

Detaylı

TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ

TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ Yrd. Doç. Dr. Seda ŞENGÜL Çukurova Ünverstes İktsad Ve İdar Blmler Fakültes Ekonometr Bölümü Mart 2004 ANKARA YAYIN NO: 119 ISBN: 975-407-151-9

Detaylı

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ DOKTORA TEZİ ALİ RIZA AKTAŞ TEZ DANIŞMANI DOÇ. DR. SELİM

Detaylı

KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER Hazırlayan İsmal ŞENTÜRK İktsat Ana Blm Dalı Yüksek Lsans Tez Danışman

Detaylı

TÜKETİCİLERİN FONKSİYONEL GIDALARI KULLANMAYA VE ÖDEMEYE RAZI OLDUĞU MİKTARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER: ANTALYA İLİ ÖRNEĞİ

TÜKETİCİLERİN FONKSİYONEL GIDALARI KULLANMAYA VE ÖDEMEYE RAZI OLDUĞU MİKTARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER: ANTALYA İLİ ÖRNEĞİ 1 1 T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜKETİCİLERİN FONKSİYONEL GIDALARI KULLANMAYA VE ÖDEMEYE RAZI OLDUĞU MİKTARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER: ANTALYA İLİ ÖRNEĞİ Hazırlayan Seda KARAAĞAÇ

Detaylı

01.01.2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi

01.01.2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi 01.01.2015 tarh ve 29223 sayılı Resm Gazetede yayımlanmıştır. Bu Doküman Hakkında TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem

Detaylı

ANE-AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF

ANE-AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF AEGON EMEKLĐLĐK VE HAYAT A.Ş. DENGELĐ EMEKLĐLĐK YATIRIM FONU FON KURULU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK FAALĐYET RAPORU Bu rapor Aegon Emekllk ve Hayat A.Ş Dengel Emekllk Yatırım Fonu nun 01.07.2009 30.09.2009 dönemne

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI Dr. Ahmet AYDIN ÖZET Bu çalışmanın temel amacı gttkçe önemn artıran Endüstr-ç Tcaret Teorsn (EİT) kullanarak Türkye nn dış tcaret yapısını kapsamlı br

Detaylı

İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 12 Geçiş Ekonomisi Örneğinde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellik Analizleri

İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 12 Geçiş Ekonomisi Örneğinde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellik Analizleri EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: Sayı: 2 Nsan 20 ss. 24-254 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler Relatonshp between Export

Detaylı

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller www.statstkcler.org İstatstkçler Dergs 5 (01) 3-31 İstatstkçler Dergs Hasar sıklıkları çn sıfır yığılmalı keskl modeller Sema Tüzel Hacettepe Ünverstes Aktüerya Blmler Bölümü 06800-Beytepe, Ankara, Türkye

Detaylı

Türkiye den Yurt Dışına Beyin Göçü: Ampirik Bir Uygulama

Türkiye den Yurt Dışına Beyin Göçü: Ampirik Bir Uygulama ERC Workng Paper n Economc 04/02 January 2004 Türkye den Yurt Dışına Beyn Göçü: Amprk Br Uygulama Aysıt Tansel İktsat Bölümü Orta Doğu Teknk Ünverstes atansel@metu.edu.tr Nl Demet Güngör İktsat Bölümü

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ Ekonometr ve İstatstk Sayı:14 2011 62 83 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ

Detaylı

EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATILI RESMİ GAZETEDE YAYINLANMIŞTIR.

EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATILI RESMİ GAZETEDE YAYINLANMIŞTIR. EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATL RESMİ GAETEDE YAYNLANMŞTR. Bu Doküman Hakkında TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama

Detaylı

TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi. İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi

TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi. İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bldrm EK-1 TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama

Detaylı

Dersin Yürütülmesi Hakkında. (Örgün / Yüz Yüze Eğitim için) (Harmanlanmış Eğitim için) (Uzaktan Eğitim için)

Dersin Yürütülmesi Hakkında. (Örgün / Yüz Yüze Eğitim için) (Harmanlanmış Eğitim için) (Uzaktan Eğitim için) Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Uluslararası Muhasebe ve Fnansal Raporlama Standartları Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS 344000000000510 3 0 0 3 6 Ön Koşullar : Bu dersn ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır.

Detaylı

Resmi Gazetenin 29.12.2012 tarih ve 28512 sayılı ile yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi

Resmi Gazetenin 29.12.2012 tarih ve 28512 sayılı ile yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bldrm Resm Gazetenn 29.12.2012 tarh ve 28512 sayılı le yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket Bu Doküman

Detaylı

2005 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:16, s31-46

2005 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:16, s31-46 2005 Gaz Ünverstes Endüstryel Sanatlar Eğtm Fakültes Dergs Sayı:16, s31-46 ÖZET BANKALARDA MALİ BAŞARISIZLIĞIN ÖNGÖRÜLMESİ LOJİSTİK REGRESYON VE YAPAY SİNİR AĞI KARŞILAŞTIRMASI 31 Yasemn KESKİN BENLİ 1

Detaylı

Farklı Varyans. Var(u i X i ) = Var(u i ) = E(u i2 ) = s 2 Eşit Varyans

Farklı Varyans. Var(u i X i ) = Var(u i ) = E(u i2 ) = s 2 Eşit Varyans Farklı Varyans Var(u X ) = Var(u ) = E(u ) = s Eşt Varyans Y X 1 Farklı Varyans Hata Var(u X ) = Var(u ) = E(u ) = s Farklı Varyans Zaman EKKY nn varsayımlarından br anakütle regresyon fonksyonu u lern

Detaylı

4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ

4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ Ünsal M.; Varol, A.: Soğutma Kulelernn Boyutlandırılması İçn Br Kuramsal 8 Mayıs 990, S: 8-85, Adana 4.5. SOĞUTMA KULELERİNİN BOYUTLANDIRILMASI İÇİN BİR ANALIZ Asaf Varol Fırat Ünverstes, Teknk Eğtm Fakültes,

Detaylı

COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The Natural Disasters in the Geography Teaching Curriculum)

COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The Natural Disasters in the Geography Teaching Curriculum) MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 28, TEMMUZ - 2013, S. 276-303 İSTANBUL ISSN:1303-2429 E-ISSN 2147-7825 copyrght 2013 http://www.marmaracografya.com COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The

Detaylı

Akıllı Telefon Seçiminin Belirleyicileri: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Uygulama

Akıllı Telefon Seçiminin Belirleyicileri: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Uygulama The PDF verson of an unedted manuscrpt has been peer revewed and accepted for publcaton. Based upon the publcaton rules of the journal, the manuscrpt has been formatted, but not fnalzed yet. Before fnal

Detaylı

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 4 Sayı: Ocak 04 ss. 9-9 BIST da Demr, Çelk Metal Ana Sanay Sektöründe Faalyet Gösteren İşletmelern Fnansal Performans Analz: VZA Süper Etknlk ve TOPSIS Uygulaması

Detaylı

bir yol oluşturmaktadır. Yine i 2 , de bir yol oluşturmaktadır. Şekil.DT.1. Temel terimlerin incelenmesi için örnek devre

bir yol oluşturmaktadır. Yine i 2 , de bir yol oluşturmaktadır. Şekil.DT.1. Temel terimlerin incelenmesi için örnek devre Devre Analz Teknkler DEE AAĐZ TEKĐKEĐ Bu zamana kadar kullandığımız Krchoffun kanunları ve Ohm kanunu devre problemlern çözmek çn gerekl ve yeterl olan eştlkler sağladılar. Fakat bu kanunları kullanarak

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI TÜFE de Sat ve Değşken Ağırlık Sstem Yaklaşımları: Türkye Taze Meyve-Seze Fyatları Üzerne Br Uygulama Oğuz Atuk Orhun Sevnç

Detaylı

İşletmeye Giriş. Ekonomik Fonksiyonlarına na göre; g. Mal Üreten. İşletmeler Hizmet Üreten Pazarlama İşletmeleri

İşletmeye Giriş. Ekonomik Fonksiyonlarına na göre; g. Mal Üreten. İşletmeler Hizmet Üreten Pazarlama İşletmeleri İşletme BölümüB Yönetm ve Organzasyon Anablm Dalı İşletmeye Grş Ders Notu - 4 Öğr. Grv.. Dr. M. Volkan TÜRKERT vturker@marmara marmara.edu..edu.tr www.volkanturker volkanturker.com..com.tr İşletmelern

Detaylı

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ T.C. ĐSTANBUL KÜLTÜR ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ TELEKOMÜNĐKASYON SEKTÖRÜNDE SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI (FMC): OPERATÖRLERE FĐNANSAL ETKĐ MODELLERĐ YÜKSEKLĐSANS TEZĐ Ahmet Kaml GENÇEL Anablm Dalı:

Detaylı

Erzurum Đlinde Buğday, Arpa ve Çavdarda Girdi Talebi Araştırması

Erzurum Đlinde Buğday, Arpa ve Çavdarda Girdi Talebi Araştırması Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/ournal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

UYGULAMA 2. Bağımlı Kukla Değişkenli Modeller

UYGULAMA 2. Bağımlı Kukla Değişkenli Modeller UYGULAMA 2 Bağımlı Kukla Değşkenl Modeller Br araştırmacı Amerka da yüksek lsans ve doktora programlarını kabul ednlmey etkleyen faktörler ncelemek stemektedr. Bu doğrultuda aşağıdak değşkenler ele almaktadır.

Detaylı

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE BAÜ Fen Bl. Enst. Dergs (6).8. YAYII YÜK İE YÜKENİŞ YAPI KİRİŞERİNDE GÖÇE YÜKÜ HESABI Perhan (Karakulak) EFE Balıkesr Ünverstes ühendslk marlık Fakültes İnşaat üh. Bölümü Balıkesr, TÜRKİYE ÖZET Yapılar

Detaylı

Bitkisel Ürün Sigortası Yaptırma İsteğinin Belirlenmesi: Tokat İli Örneği

Bitkisel Ürün Sigortası Yaptırma İsteğinin Belirlenmesi: Tokat İli Örneği Atatürk Ünv. Zraat Fak. Derg., 42 (2): 153-157, 2011 J. of Agrcultural Faculty of Atatürk Unv., 42 (2): 153-157, 2011 ISSN : 1300-9036 Araştırma Makales/Research Artcle Btksel Ürün Sgortası Yaptırma İsteğnn

Detaylı

ÜLKEMiziN ÜST DÜZEY TEKNiSYEN ihtiyacı VE EGiTiMi

ÜLKEMiziN ÜST DÜZEY TEKNiSYEN ihtiyacı VE EGiTiMi ÜLKEMzN ÜST DÜZEY TEKNSYEN HTYACı VE EGTM Prof Dr Ethem ÖZGÜVEN() Br çok ülkede olduğu gb ülkemzde de meslek ve teknk eğtm 19 yüzyıla kadar «çıroklı'k» sstem şeklnde yürütülmüştür Cumhuryet dönem öncesnde

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com ISSN:305-63X Yapı Teknolojler Elektronk Dergs 008 () - TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Başlığın Boru Hattı Etrafındak Akıma Etks Ahmet Alper ÖNER Aksaray Ünverstes, Mühendslk

Detaylı

Keywords: European Union, Trade, Inter-Industry Trade, Intra-Industry Trade, GİRİŞ. Hüseyin ALTAY Süleyman Emre ÖZCAN ** İbrahim Tuğrul ÇINAR ***

Keywords: European Union, Trade, Inter-Industry Trade, Intra-Industry Trade, GİRİŞ. Hüseyin ALTAY Süleyman Emre ÖZCAN ** İbrahim Tuğrul ÇINAR *** Türkye nn Avrupa Brlğ (15) Pazarında EndüstrlerArası ve Endüstrİç Tcaret Açısından Avantajlı Olduğu Ürün Gruplarının Belrlenmes: 1995 2007 Hüseyn ALTAY Süleyman Emre ÖZCAN ** İbrahm Tuğrul ÇINAR *** Özet:

Detaylı

KIRIKKALE ILINDE SıNAI YATıRıMLARA SAGLANAN DEVLET YARDıMLARı

KIRIKKALE ILINDE SıNAI YATıRıMLARA SAGLANAN DEVLET YARDıMLARı KIRIKKALE ILINDE SıNAI YATıRıMLARA SAGLANAN DEVLET YARDıMLARı Doç.Dr. Ahmet Burçln YEREL! PEGEM - Hacettepe Ünverstes Pyasa Ekonomsn Grşmclğ Gelştrme Merkez Müdürü ve ÖZET Kırıkkale l, kalkınmada öncelkl

Detaylı

TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI

TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI 1 TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI Metehan TOLON Nuray GÜNERİ TOSUNOĞLU Özet Tüketc tatmn araştırmaları özelde pazarlama yönetclernn, genelde

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ön Koşullar : Grafk İletşm I ve II, Tasarım Stüdyosu I, II, III derslern almış ve başarmış

Detaylı

BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2. Öğretim planındaki AKTS 581058202101319 2 1 0 3 5

BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2. Öğretim planındaki AKTS 581058202101319 2 1 0 3 5 BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2 Ders Kodu Teork Uygulama Lab. YAPI ARAŞTIRMASI VE DOKÜMANTASYON Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS 581058202101319 2 1 0 3 5 Ön Koşullar : Önerlen Dersler

Detaylı

FAKTÖR A ALĐZ SKORLARI KULLA ILARAK KARAYAKA KUZULARI DA CA LI AĞIRLIK TAHMĐ Đ

FAKTÖR A ALĐZ SKORLARI KULLA ILARAK KARAYAKA KUZULARI DA CA LI AĞIRLIK TAHMĐ Đ Anadolu Tarım Blm. Derg., 2009,24(2):98-102 Anadolu J. Agrc. Sc., 2009,24(2):98-102 Araştırma Research FAKTÖR A ALĐZ SKORLARI KULLA ILARAK KARAYAKA KUZULARI DA CA LI AĞIRLIK TAHMĐ Đ Soner ÇA KAYA* Aydın

Detaylı

HisSE SENEDi FiYATlARıNDAKi SÜRPRiz HABERLERiN BULAŞICIlIK ETKiSi VESÜREKliliK

HisSE SENEDi FiYATlARıNDAKi SÜRPRiz HABERLERiN BULAŞICIlIK ETKiSi VESÜREKliliK HsSE SENED FYATlARıNDAK SÜRPRz HABERLERN BULAŞICIlIK ETKS VESÜREKllK Evrmlmer Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Özet Bu çalışmada hsse sened pyasalarındak sürprz haberlern ülkeler arasında yayılması olgusu

Detaylı

FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ

FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ FLYBACK DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI VE ANALİZİ 1 Nasır Çoruh, Tarık Erfdan, 3 Satılmış Ürgün, 4 Semra Öztürk 1,,4 Kocael Ünverstes Elektrk Mühendslğ Bölümü 3 Kocael Ünverstes Svl Havacılık Yüksekokulu ncoruh@kocael.edu.tr,

Detaylı

KAMU YÖNETIMINDE INSANGOCO PLANLAMASININ KURAMSAL TEMELLERI OZERiNE

KAMU YÖNETIMINDE INSANGOCO PLANLAMASININ KURAMSAL TEMELLERI OZERiNE KAMU YÖNETIMINDE INSANGOCO PLANLAMASININ KURAMSAL TEMELLERI OZERNE M. Kemal ÖKTEM ılı! İnsangücü planlamasına lşkn yaklaşımlar ve görüşlern br bütünlük çersnde ortaya konablmes çn, bu yazıda nsangücü planlamasının

Detaylı

TÜKETĠCĠLERĠN FĠYAT BĠLĠNCĠ ÜZERĠNDE ETKĠLĠ OLAN FAKTÖRLERE ĠLĠġKĠN BĠR ĠNCELEME

TÜKETĠCĠLERĠN FĠYAT BĠLĠNCĠ ÜZERĠNDE ETKĠLĠ OLAN FAKTÖRLERE ĠLĠġKĠN BĠR ĠNCELEME Ġstanbul Ünverstes Ġktsat Fakültes Malye AraĢtırma Merkez Konferansları 46. Ser / Yıl 2004 Prof. Dr. Salh Turhan'a Armağan TÜKETĠCĠLERĠN FĠYAT BĠLĠNCĠ ÜZERĠNDE ETKĠLĠ OLAN FAKTÖRLERE ĠLĠġKĠN BĠR ĠNCELEME

Detaylı

OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ

OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ Pamukkale Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Yüksek Lsans Tez İktsat Anablm Dalı Melke ÇETİN Danışman: Yr d. Doç. Dr. Özcan UZUN Ağustos 2007 DENİZLİ TEŞEKKÜR Eğtm dönemm

Detaylı

MESLEKi EGiTiMDE HizMET ici EGiTiM

MESLEKi EGiTiMDE HizMET ici EGiTiM MESLEK EGTMDE HzMET C EGTM Prof. Dr. Suna BAYKA (*) Yıldız GÜGE (**) Sevnç ÜAL (U) Br yükseköğretm programını btrmş ve meslek hayatına atılmış öğretmenlern çağımızdak blm ve teknolojk gelşmeler zlemeler

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON. Gökalp Kadri YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 2011

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON. Gökalp Kadri YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 2011 ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON Gökalp Kadr YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 011 Her hakkı saklıdır ÖZET Yüksek Lsans Tez BULANIK HEDONİK

Detaylı

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ III. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 16-18 Eylül 2010, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, Eskşehr AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ Davut ÇIKRIKCI * Yavuz YAMAN Murat SORGUÇ

Detaylı