Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme"

Transkript

1 Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında yaşanan küresel finansal kriz ülke ekonomilerini birçok açıdan ekilemişir. Krizin bankacılık siseminin yapısı üzerinde yıkıcı ekileri yanında, ekonomide yaşanan durgunluk genişleici poliikaları gündeme geirmiş, finansal kesime yönelik kurarma pakeleri kamu finansmanı üzerinde yük oluşurarak borçlanma ihiyacını arırmışır. Dolayısıyla, bankacılık siseminin yapısında meydana gelen değişiklikler ile kamu finansman dengesi arasındaki karşılıklı ekileşim, küresel kriz kapsamında daha önemli bir hale gelmişir. Bu çalışmada söz konusu ilişki Türkiye açısından ele alınmış, çalışmanın uygulama bölümünde finansal isikrarsızlıklar ile bankaların kamuya borç verme ercihleri arasındaki ilişki Türkiye açısından ARDL yönemiyle araşırılmışır. Analiz sonuçları Türk ekonomisinde finansal isikrarsızlıkların, bankacılık siseminin borç verme yapısını kamu sekörü lehine değişirdiğini gösermekedir. Anahar Kelimeler: Küresel Finansal Kriz, Finansal İsikrarsızlık, Kamu Finansmanı, Bankacılık Sisemi, Sınır Tesi JEL Sınıflaması: H63, E44 Absrac - The Effec of Financial Pressure on he Banking Lending Policy: A Review under he 2008 Global Crisis on he Turkey The global financial crisis in 2008 has affeced economies in many aspecs. Besides he devasaing effecs of he crisis on banks, expansionary policies have been revived in consequence of economic recession. On he oher hand, he recovery packages for financial secor have imposed a burden on public finance and herefore have increased borrowing requiremen. Consequenly, he ineracion beween he balance of public finance and he changes in srucure of banking sysem has become more imporan wihin he conex of global crisis. This paper invesigaes he associaion beween bank s lending sraegies and financial insabiliy in Turkish economy using ARDL approach o co-inegraion. The empirical resuls sugges ha financial insabiliy lead o change he lending srucure of banking secor for public secor in Turkish economy. Key Words: Global Financial Crises, Financial Insabiliy, Public Finance, Banking Sysem, Bound Tes. JEL Classificaion: H63, E44 * Prof. Dr. Erciyes Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü ** Yrd. Doç. Dr. Erciyes Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, Maliye Bölümü **** Araş. Gör. Dr. Erciyes Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü BDDK Bankac l k ve Finansal Piyasalar Cil:5, Say :1,

2 1. Giriş 1970 li yılların oralarından iibaren gelişmiş ve gelişmeke olan ülkelerde uygulanan finansal serbesleşme poliikalarının ardından 1980 li ve 1990 lı yıllarda birçok finans krizi yaşanmışır. Bunun yanında, küreselleşmenin doğası gereği bir ülkede yaşanan kriz yayılmacı ekilerle çevre ülkelere ve haa üm dünyaya yayılan bir özellik gösermeye başlamışır. Ancak, 2000 li yıllara doğru ABD nin genişleyen ekonomisinin verdiği hızla dünya ekonomisinde bir likidie bolluğu oluşmuş ve bu bolluk finans piyasalarında aşırı dalgalanmalara yol açabilecek şekilde konrolsüz bir şekilde armışır nin üçüncü çeyreğinden iibaren uluslararası bankaların zarar açıklamaya başlamasıyla 2008 yılında küresel kriz gelişmiş ülkelerde palak vermişir. Kriz ilk olarak ABD borsalarında hisse seneleri düşme eğilimine girmesi ile kendini gösermiş ve reel sekör üzerindeki ekiler ile firma bilançolarındaki olumsuz sonuçlar ise, 2008 in ikinci çeyreğinden iibaren görülmeye başlamışır. Krizin ABD de başlamasının sonucu ise, 2008 in son çeyreğinde küresel bir nielik kazanmasıdır. Esasında bankalar açısından finansal sıkınılar 2007 baharında başlamışır. İlk ekiler bankalararası piyasada kendisini gösermiş, bankalar ihiya saikiyle ve anî saışlara karşılık liki varlıklarını soklamaya başlamışlardır. Bu durum likidie sıkınısını daha da arırmış, ABD deki bazı bankalara ai olumsuz gelişmeler azalan güvenle birleşerek şokların bankalararası piyasadan diğer piyasalara hızla yayılmasına neden olmuşur. Oluşan finansal krizde fon ihiyacı armış; fonlara ulaşım imkânı azalmış, vadeler kısalmış ve sonuça finansman maliyeleri 2008 in ilk çeyreğinde arihin en yüksek seviyelerine ulaşmışır. Belirilen durum bankaların bilanço yapılarını ciddi şekilde ekilemişir li yıllardan sonra oluşan krizlerin önemli bir ekisi de yayılma ekileri ile dünya genelinde ekilere sahip olmasıdır. Bu nedenle Türk ekonomisi 2008 yılında oluşan krizden ekilenmiş ve krize karşı malî ve finansal araçlarla savunma pozisyonuna geçmişir. Krize karşı Türk ekonomisinde ükeim vergilerinde indirime gidilerek iç piyasanın canlı uulmasına çalışılmışır. Böylesi bir poliikanın önemli bir sonucu, büçe açığının ve kamu kesimi borçlanma gereğinin armasıdır. Kamu kesimi borçlanma gereğinin iç piyasadan ve özellikle de bankalar üzerinden yapılması ile kriz esnasında merkez bankasının faiz oranlarında indirime gimesi birlike düşünüldüğünde, kriz yöneiminin bankalar ve kamu finansmanı açısından 10 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

3 uygun bir sraeji ile uygulandığı iddia edilebilir. Bu çalışmada söz konusu sraejinin ayaklarından biri olan bankaların finansal isikrarsız dönemlerinde kamuya borç verme eğilimlerinin oraya koyulması amaçlanmakadır. Başka bir deyişle, çalışmada finansal isikrarsızlıklar karşısında kredi riskinin arması nedeniyle bankaların borç verme davranışlarındaki değişiklik ele alınacakır. Bu çerçevede çalışmanın emel amacı, bankaların kamuyu finanse emeleri ile finansal sisemde yaşanan dalgalanmalar arasındaki ilişkinin Türkiye bağlamında araşırılmasıdır. Belirilen amaç doğrulusunda finansal isikrarın anımı ve nedenleri oraya koyulacak; daha sonra Türk ekonomisinde krizin bankacılık sekörüne ekilerine ve alınan önlemlere değinilecek; ardından bu konuyla bağlanılı olarak krizin kamu maliyesi üzerindeki ekileri ele alınacakır Son olarak, bankaların kamu menkul kıymelerine olan alebi ARDL yönemi kullanılarak analiz edilecekir. Böylece, Türk ekonomisi için bankacılık siseminin borç verme sraejilerinde finansal sisemdeki isikrarsızlıkların ekisi değerlendirilecekir. 2. Finansal İsikrar Kavramı, Finansal İsikrarsızlığın Nedenleri ve Ölçülmesi Finansal isikrar, en basi anlamda, finans sisemini oluşuran piyasa ve kurumların işlevlerini sorunsuz bir şekilde yerine geirmesidir (Crocke 1996). Tanımı finans siseminde oraya çıkabilecek sorunları içerecek şekilde genişleecek olursak, finansal isikrar finans piyasalarında ikisadî kayıplara yol açabilecek fiya dalgalanmalarının gerçekleşmemesi ve/veya finans kurumlarının ve ilgili kurumların muhaaplarının, sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine geirmeleri; bunun karşılığında da diğer piyasa kaılımcılarının ercihlerini yansıan piyasa fiyalarında işlem yapabilme imkânlarının olması demekir (Ulusoy ve Karakur 2001). Bu anımlamalar ile genel ikisadî isikrar arasında bir bağ kuracak olursak, finansal isikrar finans piyasalarında fiya ve işlemlerin belli bir rend erafında aşırı dalgalanmaların yaşanmaması olarak da anımlanabilir. Finansal isikrarsızlık kavramı, 1970 li ve 1980 li yıllardan sonra gelişmeke olan ülkelerin finans sisemlerine yönelik poliikaların ardından daha fazla arışılan bir konu haline gelmişir. Tarışmalar finansal isikrarsızlığın nedenlerini espi eme ve böylece isikrarsızlığı önleme adına yoğunlaşmış ve birçok öneri gelişirilmişir. Bu açıdan finansal serbesleşme poliikaları ile birlike uluslararası finans sermayesinin harekeliliği, finansal isikrarsızlıkların emel nedenlerinden biri olduğu iddia edilmekedir. Uluslararası finans sermayesinin konrolsüz akışı ile finansal Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 11

4 isikrarsızlıklar arasındaki ilişki uygulamalı lieraürde de ele alınmakadır. Sermaye akımlarının finansal isikrarsızlıklara yol açma kanalı döviz kurları üzerinden olmakadır. Niekim sermaye harekelerinin yol açığı döviz bolluğu veya kılığı, ulusal paranın aşırı veya eksik değerlenmesine yol açmaka, bu da döviz kurlarının aşırı dalgalanmasına neden olmakadır. Döviz kurundaki aşırı dalgalanmalar ise, spekülaif aaklar için uygun zemin hazırlamaka ve üm bunlar finans piyasalarındaki isikrarsızlıkları arırmakadır (Tobin 1978; Ulusoy ve Karakur 2001; Erdem ve Dumrul 2010). Monearislere göre finansal isikrarsızlıkların sebebi, para poliikasındaki yanlış uygulamalardır. Bu nedenle finansal isikrar ile parasal isikrar arasında yakın bir ilişkinin söz konusu olduğu monearisler arafından ileri sürülmekedir (Crocke 1996; Erdem ve Dumrul 2010). Keynesyen görüşün çağdaş yorumlarında ise, finansal isikrarsızlığın oluşmasında en önemli fakörler, eksik bilgi, piyasa haaları ve aksak rekabe gibi unsurlardır (Emek 2000). Bunlar özellikle gelişmeke olan ülkelerde uzun dönemli ve esaslı poliikalarla giderilebilecek yapısal sorunlardır. Belirilen yapısal sorunları giderilmesine yönelik kamu müdahalelerin, aynı zamanda finansal isikrarın sağlanmasına hizme edeceği bu görüş arafından savunulmakadır. Özele lieraürde geçen finansal isikrarsızlık nedenleri aşağıda gibi sıralanabilir 1 : Banka iflâsları, Hükümein finans piyasalarına müdahalelerinin ( düzenleme ve denelemelerin ) yeersiz kalması, Düşük ve dalgalı yur içi asarruf düzeyi, Küresel finans sisemindeki değişmeler ve buna bağlı olarak finansal işlem hacmindeki aşırı büyüme; aran sisemaik risk ve sermaye harekelerindeki aşırı dalgalanmalar, Yeni finansal ekniklerdeki karmaşıklığın arması, Büyük ölçekli finans kuruluşlarının yaşadığı sorunlar, 1 Finansal isikrarsızlığın belirilen nedenleri şu kaynaklardan derlenmişir: Ulusoy ve Karakur 2001; Galindo; Micco; Ordonez 2002; Singh 2002; Onur 2005; Erdem 2010a. 12 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

5 Yanlış bilgilenme ve oplumsal bilinçsizliken kaynaklanan isikrarsızlık beklenileri ve bu beklenilerin kendi kendini besleyen nielike olması, Finansal serbesleşme sonrasında bankacılık siseminde aran rekabe, Mevdua garani siseminin ers seçim ve ahlâkî ehlike sorunlarına yol açabilecek şekilde uygulanmasıdır. Yukarıda sıralanan finansal isikrarsızlık nedenleri, esasen birbirleri ile ilişkilidir. Ancak, finansal isikrarsızlıkların oluşmasında emel eken ikisa poliikalarındaki eksiklikler, yanlışlıklar ve yeersizlikler olabilir. Niekim farklı ikisa okulları nihaî olarak poliika uygulamalarındaki belirilen hususlara dikka çekmekedirler. Bu okulların ayrıldığı noka ise, finansal isikrarsızlıkların önlenmesinde ikisa poliikaların müdahale ya da serbesleşme yönünde uygulanıp uygulanmayacağıdır. Uygulamalı çalışmalarda finansal isikrarsızlık ve/veya finansal krizlerin ölçümünde kukla değişkenler kullanılmakadır. Ancak, lieraürde faiz oranları, döviz kuru ve döviz rezervlerinden yola çıkılarak elde edilen finansal baskı endeksi gerek finans krizlerinin ahminde gerekse espiinde başarılı olduğu iddia edilmekedir. Bu endeks Denklem 1 de hesaplanmakadır. FBE YFO YDK YDR YFO YFO YDK YDK (1) numaralı denklemde yer alan (YFO) faiz oranlarının yüzde değişimi, (YDK) döviz kurlarının yüzde değişimini ve (YDR) merkez bankasının döviz rezervlerindeki yüzde değişimi gösermekedir. Bu denklemden görüleceği üzere, her bir seri oralamasından çıkarılıp sandar haasına bölünmekedir. Böylece, seriler arasında oluşabilecek birim farklılıklarının oraya çıkaracağı sorunlar sandarlaşırma yönemiyle giderilmekedir 2. Bu endekse yer alan değişkenler dikka edileceği üzere ikisa poliikası uygulamaları ile yakından ilgilidir. Başka bir deyişle, bu endeks finansal isikrarsızlıkların en önemli sebeplerinden biri olarak göserilen haalı ikisa poliikalarının sonuçlarını da yansıabilmekedir. YDR YDR (1) 2 Finansal baskı endeksi ile ilgili daha deaylı bilgi için bakınız: Kaminsky, 1998; Uygur 2001; Kaya ve Yılmaz, 2006; Ural ve Acar Balaylar, 2007; Erdem ve Dumrul, Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 13

6 3. Türk Ekonomisinde Küresel Krizin Bankacılık Sisemine Ekileri ve Siseme Yönelik Müdahaleler Finansal isikrarsızlıkların bankacılık sekörünü ekilemesinde döviz piyasaları ve borç piyasalarındaki gelişmeler önem arz emekedir. Özellikle finansal krizlerde bazı merkez bankaları faiz oranlarında büyük çaplı indirimlere gimeke ve poliika faiz oranları sıfıra yaklaşmakadır. Belirilen poliika 2008 küresel krizinde birçok ülke arafından büyük ölçüde uygulanmışır. Bu şekildeki çok düşük faiz oranları daha sonra olabilecek muhemel şoklara karşı merkez bankalarının verebileceği epkiyi kısılamaya ek olarak bazı olumsuz sonuçları da beraberinde geirmekedir. Bu sorunlardan bazıları; kaynakların ekin olmayan ahsisi, özel kesim bilançolarında gerekli ayarlamaların erelenmesi, riskli varlıkların saın alınması ve kredi riskinin arması, uzun dönemli faiz oranlarının yükselmesi ile birlike bankaların kısa vadeli borçlanıp uzun vadeli kredi verme şeklinde vade uyumsuzluklarının yaşanmasına zemin hazırlaması, kamu maliyesinde reformların göz ardı edilmesi, azalan faiz gelirleri nedeniyle bankaların farklı alanlara yönelmeleri sonucu para piyasasındaki yapının bozulması olarak sıralanabilir. Yukarıda sıralanan sorunların Türk ekonomisinde 2008 krizinde çok fazla yaşanmadığı söylenebilir. Finansal sisemin %60 lık pay ile ağırlığının görüldüğü Türk bankacılık sekörü 2001 krizinden sonra gerek bankacılık siseminin işleyişine yönelik önlemler gerekse sisemdeki zayıf bankaların birçoğunun asfiyesi ile 2008 krizine girerken sağlam bir yapı arz emişir. Krizin ciddi anlamda ekisinin hissedilmeye başlandığı 2007 yılının son dönemlerinden iibaren bankaların özellikle sermaye yeerlilik oranı ve likidie gösergeleri düşüş göserse de, 2010 yılının ilk çeyreğinden iibaren gösergeler ekrar poziif yönlü harekei işare emişir. Niekim, bankacılık sekörünün oplam akif büyüklüğü, 2010 yılının Mar ayı iibarıyla son bir yıllık dönemde %14,2 lik arışla 860,5 milyar TL ye ulaşmışır. Türkiye de bankacılık sisemine ai emel bilanço büyüklükleri Tablo 1 de verilmişir. 14 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

7 Tablo 1: Türkiye de Bankacılık Sekörüne Ai Temel Bilanço Büyüklükleri (Milyar TL) Kaynak: BDDK, 2010b 2010 yılının ilk çeyreği dikkae alındığında BDDK Performans Endeksi nin yükselme eğilimine girdiği, bankacılık sekörünün yur dışından borçlanma imkânlarının arığı, bankacılık sekörü arafından kullandırılan kredilerden doğan ahsili gecikmiş alacakların ve sekördeki akibe dönüşüm oranının bir önceki döneme göre azaldığı, sermaye yeerlilik oranının yasal limiin üzerinde olduğu, özkaynaklarda bir önceki dönemdeki arışın devam eiği ve sekörün oplam kârlılığının yükseldiği görülmekedir. Ancak, aynı dönemde piyasa riski, faiz oranı riski ve hisse senedi pozisyon riskiyle ilgili sermaye yükümlülüğünün yükselmesi söz konusu risklerin belirgin şekilde arığı anlamına gelmekedir. Maruz kalınan riskler sebebiyle bulundurulması gereken asgarî sermaye yükümlülüğünün %81,4 ü kredi riskinden, %14,1 i operasyonel risken, %4,6 sı piyasa riskinden meydana gelmekedir 3. Krizin ekisini gösermeye başlaması ile birlike Türkiye de finansal siseme yönelik olarak özele bankacılık seköründe kâr dağıımına sınırlama geirilmesi, zorunlu karşılık oranlarının düşürülmesi, Merkez Bankası ndan borçlanma vadelerinin uzaılması, menkul kıyme ve kredilerin yeniden yapılandırılması, Basel II sandarlarına uyum çalışmalarının hızlandırılması başa olmak üzere bir dizi edbir uygulamaya konulmuşur. Belirilenlerin yanında özel kesime yönelik olarak Varlık Barışı Yasası, gerçek kişilere kullandırılan kredilerde kesini oranlarının düşürülmesi, hisse senedi kazançlarında sopaj indirimi, döviz cinsinden ve dövize endeksli kredilerle ilgili düzenlemeler, kredi karı borçlarının yeniden yapılandırılması, 3 Veriler BDDK (2010a) ya dayanmakadır. Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 15

8 poliika faiz oranlarında indirim uygulamaları ile krizin durgunluk oluşurucu ekileri en aza indirilmeye çalışılmışır (Erdönmez, 2009; Hazine Müseşarlığı, 2010a). Krizin ekilerini hafiflemek için alınan bu önlemlerin bankacılık sekörü üzerindeki ekilerini inceleyen Yolsal (2010) un sonuçlarına göre, Türkiye de krizin finansal sisem üzerinde ekilerinin en yoğun hissedildiği 2008 yılında mevdua bankalarının aslî görevleri olan kredi üreme konusunda verimlilik sağlayamadığı, bu nedenle menkul kıyme yaırımlarına yöneldiği anlaşılmakadır. 4. Küresel Krizin Kamu Finansmanına Ekileri ve Türk Ekonomisinde Kriz Sonrası Kamu Finansmanına İlişkin Gelişmeler Lieraürde finansal isikrarsızlıkların büçe üzerinde üç ür maliyeinin olabileceğinden bahsedilmekedir. Bunlar; (1) finans sisemine yönelik doğrudan kurarma maliyeleri (2) varlık saışı ile ükeim ve sermaye kazancındaki düşüşe bağlı olarak gerçekleşen vergi hâsılaındaki azalma, (3) varlık fiyalarındaki düşüşe bağlı olarak büçe dengesindeki kısa dönemli dalgalanmalar veya kamu borç servisi maliyeiyle oraya çıkan ikincil ekilerdir (ECB, 2009). Finansal isikrarsızlıkların ve krizlerin kamu maliyesi üzerinde ekileri bankacılık sisemini de yakından ilgilendirmekedir. Niekim, hükümelerin bankacılık sisemine olan güveni güçlendirmek ve kredi akışını güvence alına almak amacıyla bankacılık sisemine yönelik kurarma pakeleri büçe üzerinde bir maliye yaramakadır. Ayrıca, mevduaa ve kredilere sağlanan devle garanilerinden doğan olası maliyeler de bu kapsamda değerlendirilebilir. Söz konusu maliyelere kamunun üslenebilmesi bankacılık sisemi açısından finansal isikrarsızlık dönemlerinde önem arz emekedir. Kurarma maliyelerine ilave olarak kamu finansmanında bankaların yeri de finansal isikrarsızlıkların yaşandığı dönemlerde önemlidir. Zira, finansal isikrarsızlığın yaşandığı dönemlerde bankaların borç verme sraejilerindeki değişim bu kurumların kamu iç borçlanma senelerine yönelik aleplerini ekilemekedir. Devle borçlanma senelerinin geiri ve maliye koşullarındaki değişiklikler ise, yaırımcıların algıları ve ülkelerin kredi nolarındaki değişimler açısından önemli bilgiler vermekedir. Krizin neden olduğu finansman sorunları ve yaırımcıların güvensizlikleri hükümeleri daha kısa vadeli borçlanmaya zorlamaka; bankaları ise, likidiesi yüksek, vadesi düşük ve geri dönmeme riski düşük olan borç verme yönünde eşvik emekedir. 16 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

9 Türkiye de de küresel krizin ekilerini gidermede uygulanan genişleici maliye poliikaları da büçe açığının armasına neden olmuşur. Söz konusu açığın finansmanı büyük ölçüde iç borçlanma ile sağlanmışır. Kamu kesimi faiz dışı dengesi 2009 yılında GSYİH nin %1.1 i seviyesinde açık verirken merkezî yöneim büçe dengesi milli gelire oranla %5.5 açık vermiş, bunun sonucunda AB anımlı genel yöneim borç sokunun 4 GSYİH ye oranı ararak 2008 yılı sonundaki %39.5 en 2009 da %45.5 e ulaşmışır. Bu şekli ile Türkiye nin AB anımlı genel yöneim borç soku 2009 yılının genelinde Ora Vadeli Program da öngörülen %47.3 en ve Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin oralama borç seviyesinden (%73.6) daha düşük bir düzeyde gerçekleşmişir. Merkezî yöneim oplam borç soku ise, 2010 Aralık sonu iibariyle milyar TL seviyesine ulaşmışır. Söz konusu sokun %74.5 i iç borçlardan oluşurken, %25.5 ini dış borçlar oluşurmakadır 5. Toplamda bakıldığında kamu ne borç sokunun, 2009 yılı sonu iibarıyla GSYİH ye oranı 2008 deki %28.2 lik düzeyinden %32.5 e yükselmişir yılının ilk dör ayında büçe giderleri bir önceki yılın aynı dönemine göre %7 yükselirken; büçe gelirleri %15 armış, gelirlerdeki nispî iyileşmeyle birlike büçe açığı bir önceki yıla göre %21 azalarak 15.8 milyar TL seviyesinde gerçekleşmişir. Türk ekonomisinde kriz öncesinde var olan borçlar, kriz döneminde uygulanan kurarma ve canlandırma pakelerinin ekisiyle daha da armışır. Krizin ekisiyle devle iç borçlanma senelerine yönelik yabancı yaırımcı alebi azalmışır. Burada akla gelen ilk soru Hazine nin mevcu borçların çevrilmesinde ve yeni borçlar için ihiyaç duyacağı kaynağı emin emede sorun yaşayıp yaşamayacağıdır. Bu nokada devle iç borçlanma kâğılarını ellerinde uanların, özellikle de bankaların davranışları önem kazanmakadır. Türkiye de iç borç sokunun alıcılara göre dağılımı incelendiğinde (Tablo 2), 2007 yılından iibaren özel ve yabancı bankaların payının bir mikar yükseldiği; 2009 yılından iibaren ise arışın ciddi boyulara ulaşığı görülmekedir. 4 AB Tanımlı Genel Yöneim Nominal Borç Soku, Maasrich Krierleri çerçevesinde Avrupa Hesaplar Sisemi 95 (ESA 95) arafından hesaplanmakadır. AB anımlı genel yöneim nominal borç soku merkezî yöneim, mahallî idareler, büçe dışı fonlar, döner sermayeler ve sosyal güvenlik kurumlarını içermekeyken, KİT ler bu anımlama kapsamında yer almamakadır (Hazine Müseşarlığı, 2010a). 5 Borç yapısının güçlendirilmesinde önemli bir fakör borçların kompozisyonudur. Genel kabul gören görüş, dış borçların oplam borçlar içerisindeki payının armasının borç krizlerine yakalanma ihimalini arırdığı yönündedir (geniş bilgi için bkn. Eichengreen ve Hausmann, 1999). Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 17

10 Tablo 2. Türkiye de İç Borç Sokunun Alıcılara Göre Dağılımı ( , %) (1) Banka dışı kesim; Tasarruf Mevduaı Sigora Fonu dışındaki üm gerçek ve üzel kişileri (2) Menkul Kıyme Yaırım Fonları (3) Naki Dışı-TÜFE endeksli Kaynak: Hazine Müseşarlığı, 2010b 5. Türk Ekonomisinde Finansal İsikrar ve Bankaların Borç Verme Poliikalarına İlişkin Bir Uygulama Bu bölümde finansal isikrarsızlıklarla bankaların borç verme sraejileri arasındaki ilişki uygulamalı olarak ele alınacakır. Bu amaçla ilk olarak uygulamalı lieraür ele alınacak, daha sonra veriler ile model anıılacak ve son olarak bulgu ve yorumlar sunulacakır Uygulamalı Lieraür Uygulamalı lieraürde bankaların akif yöneiminde kârlılık esaslarına göre faiz oranlarının ekili olduğu için modellerin de farklı piyasalardaki faiz oranlarına göre kurulduğu görülmekedir. Uygulamalı çalışmalarda finansal isikrarsızlıkların yaşandığı dönemlerde banka ercihlerinin kısa vadeli ve ödememe riskinin düşük olduğu menkul kıymeler üzerinden borç verme yönünde değişiği iddia edilmekedir. Bu yönde borç verme davranışını değişiren bankaların yöneleceği menkul kıyme ise, kamu kesiminin borçlanma seneleridir. Belirilen nedenle uygulamalı lieraürde bono alebini ekileyen fakörler ele alınmakadır. Söz konusu lieraürden Hoelscher (1983) de nominal faiz oranları, parasal abandaki değişim enflasyon ve işsizlik haddi regresyon analizleri ile değerlendirilmişir. 18 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

11 Çalışmada hazine bonolarının alebi bunların faiz oranları ile emsil edilmiş ve faiz oranlarının düşmesi bono alebinin arması olarak yorumlanmışır. Çalışmanın analizlerine göre, enflasyondaki bir arış ile işsizlik ve parasal abandaki bir azalma faiz oranlarını arırmaka; yani, bono alebini azalmakadır. Barr ve Campbell (1997) de bonoların geirileri ile inerbank faiz ve enflasyon oranları modellenmiş ve bu değişkenlerin kısa dönemde ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmışır. Benzer şekilde Diomond ve Rajan (2001) de de bankaların finansal isikrarsızlıklar karşısında likidiesi yüksek ve vadesi düşük borç vermeyi ercih eikleri 1998 Güneydoğu Asya Krizi iibariyle ele alınmışır. Favero vd. (2005) de Euro bölgesine ilişkin yapılan analizlere göre, ülkeler arasında hüküme bonolarının geirisi arasında yüksek bir ilişki söz konusudur ve bu durum uluslararası risk fakörünün geiriler üzerinde ekili olduğunu gösermekedir. Louskina (2011) de ise, içerisinde bankacılık kesiminin sahip olduğu kamu menkul kıymelerini de içeren bir likidie ölçüünün bağımlı değişken olarak kullanıldığı bir model gelişirilmişir. Modeldeki bağımsız değişkenler ise, para poliikasındaki uygulamalara ilişkindir. Çalışmanın sonucuna göre menkul kıymeleşirmenin para poliikalarına bağlı olduğu ve kriz dönemlerinde normal dönemlere göre farklı bir şekilde yapıldığı bulgusuna ulaşılmışır Veriler ve Model Bu çalışmada analize âbi uulan değişkenler 2001: :8 dönemini kapsayan aylık frekansa verilerdir. Söz konusu veriler IMF-IFS 2009 veri CD sinden elde edilmişir. Türk ekonomisi için analizlerde ele alınan veriler ve açıklamalar EK- 1 de sunulmuşur. Bu verilerden harekele Türk ekonomisi için (2) numaralı denklemdeki model ahmin edilmeye çalışılacakır. TKBB f TFBE, TURINT (2) (2) numaralı modellerde Türkiye bankacılık sekörünün kamu kesimine verdiği krediler TKBB ve Finansal Baskı Endeksi TFBE ve inerbank reel faiz oranlarının gelişimi TURINT ile göserilmekedir. Finansal baskı endeksi hesaplanırken döviz kurunun, üç aylık mevdua faiz oranlarının ve Merkez Bankası döviz rezervlerinin nominal değerleri kullanılmışır. Bankacılık siseminin merkezi hükümee sağladığı krediler Türk ekonomisi için ükeici fiya indeksi kullanılarak reelleşirilmiş ve logarimik dönüşümleri yapılmışır. Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 19

12 Reelleşirme işlemlerinde deflaörün kullanılamamasının nedeni, aylık veriler için bu serinin mevcu olmamasıdır. İnerbank para piyasası faiz oranları ise, arafımızca reelleşirilerek modele dâhil edilmişir. Reelleşirme işlemi için Türk ekonomisi için ükeici fiya indeksinden yararlanılmış ve önceki üç dönem oralamasının cari dönem beklenen enflasyona eşi olduğu varsayımıyla beklenen enflasyon oranı elde edilmişir. Fischer denklemi iibariyle elde edilen beklenen enflasyon serisi inerbank para piyasası faiz oranlarından çıkarılarak reel oranlara ulaşılmışır. Verilerin elde edilmesinin ardından mevsimsellik düzelmesi yapılmışır. Grafik 1 elde edilen serilerin seyrini gösermekedir. İlgili grafiklerden özellikle FBE nin 2008 yılında önemli bir sıçrama göserdiği görülmekedir. Diğer değişkenler de 2008 yılına doğru normal dışı seyir gösermekedir. Grafik 1: Türk Ekonomisinde Finansal Baskı Endeksinin, Bankacılık Sekörünün Kamu Kesimine Verdiği Borçların ve Bankalararası Faiz Oranlarının Gelişimi ( ) 5.3. Birim Kök Tesleri Serilerin durağanlık derecelerinin araşırılması amacıyla analizin ilk aşamasında birim kök esleri yapılmalıdır. Bu amaçla ilk olarak Genişleilmiş Dickey-Fuller (GDF) birim kök esi uygulanmışır. GDF esinde p inci dereceden oo-regresif süreç çerçevesinde aşağıdaki sabi erimli ve sabi erimli-rendli regresyon denklemleri kullanılmakadır (Enders, 1995; Aseriou ve Hall 2007; Sevükekin ve Nargeleçekenler 2007) 20 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

13 y p 1 iyi i1 2 y ~ WN0, (3) y n 1 y i i1 2 T y ~ WN0, (4) Yukarıdaki denklemlerde y zaman serisi için; sabi erimi ve denklemlere ilişkin kasayıları, birinci fark işlemcisini, T, doğrusal zaman, durağan esadüfî haa erimini gösermekedir. WN erimi ise, rendini; sıfır oralamaya ve sabi varyansa sahip beyaz gürülü sürecini anımlamakadır. Bu denklemler yardımıyla elde edilen es isaisikleri kriik değerlerle karşılaşırılarak birim kökün var olduğu; yani, serinin durağan olmadığı şeklindeki hipoez es edilmekedir. GDF esleri haa erimlerinin beyaz gürülüye sahip olduğu varsayımı alında geçerlidir. Phillips-Perron (P-P) durağanlık esi haa erimlerininin beklenen değerin sıfıra eşi olduğu kabul edilmeke; ancak, haa erimlerinin değişen varyanslı hali ele alınmakadır. Tese ARIMA modeli ile durağanlık espi edilmekedir (Enders 1995; Aseriou ve Hall 2007; Sevükekin ve Nargeleçekenler 2007). P-P esi Denklem (5) ve (6) dan harekele açıklanabilir (Philips ve Perron 1988; Enders 1995): y y a a * * 0 1 y 1 (5) T / a~ a~ y a~ (6) (5) ve (6) numaralı denklemlerde yer alan T, gözlem sayısını;, haa * * erimini; a 0,a1, rendsiz modele ilişkin kasayıları; a ~ 0, a~ ~ 1, a 2, rendli modele ilişkin kasayıları gösermekedir. P-P eslerinde (5) ve (6) numaralı denklemlerden * harekele elde edilen isaisikleri iibariyle a 1 1, a ~1 1, a ~2 0 ve a ~ 1; a~ 0 hipoezleri sınanır. 1 2 GDF ve P-P birim kök eslerine ilave olarak bu çalışmada Kwiakowski, Phillips, Schmid ve Shin (KPSS) birim kök esi de uygulanacakır. Bu esin yokluk hipoezinde birim kökün olmadığı varsayılarak GDF ve PP esine göre Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 21

14 değişirilmekedir. Yokluk hipoezinin bu şekilde kurulma nedeni ise, esin gücünün arırılmasıdır. Tesin amacı ise, serilerin rendden ayrışırılarak birim kökün varlığının sınanmasıdır. KPSS esinde kullanılan modeller denklem (7) ve (8) deki gibidir (Kwiakowski, vd., 1992; Sevükekin ve Nargeleçekenler, 2006). y (7) r 2 r r 1 u u ~ WN0, (8) (7) ve (8) numaralı denklemlerde yer alan, deerminisik zaman rendini; r, bir rassal yürüyüş sürecini; ve u ise, haa erimlerini gösermekedir. Durağanlık hipoezi 2 u 0 nin durağan olduğu varsayıldığında, yokluk hipoezi alında y serisinin rend durağan olduğu iddia olarak ifade edilebilir. edilir. Ayrıca Denklem (7) iibariyle 0 y serisine ilişkin yokluk hipoezine göre serinin bir rend erafından ziyade r 0 gibi bir seviyede durağan olduğu kabul edilir. Bu ese kullanılan isaisik hem çif yönlü LM isaisiği hem de 2 0 hipoezine dayalı LBI (locally bes invarian) esidir. u olduğunu kabul eiğimizde KPSS birim kök esinde ilk olarak sabi ve rendli modelden elde edilen haa 2 erimlerinden ve bu haa erimlerine ilişkin haa varyansından yararlanılmakadır. Haa erimlerine ilişkin kısmî oplam süreci Denklem (9) de anımlandığı gibidir (Kwiakowski vd., 1992). ˆ S e i i1 1,2,...T (9) LM es isaisiği ise, Denklem (10) daki gibi elde edilmekedir. LM 2 i1 ˆ T 2 S (10) Tablo 3 de modelde kullanılan serilere ilişkin GDF, PP ve KPSS birim kök esleri sunulmuşur. Tes sonuçlarına göre, bankacılık sekörünün kamu kesimine ilişkin ödünçlerine ai değişken GDF ve PP esi iibariyle birinci farkında durağan iken; KPSS esi iibariyle sabi ve rendli modelde seviyesinde durağan gözükmekedir. 22 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

15 Finansal baskı indeksine ilişkin değişken üm esler iibariyle seviyesinde durağandır. Bankalararası faiz oranlarına ilişkin değişken ise, GDF ve KPSS esi iibariyle seviyesinde durağan iken; PP esi iibariyle farkında durağandır. Birim kök eslerindeki bu çelişmeler yapısal kırılmaların dikkae alındığı birim kök eslerinin de uygulanması gerekiğini gösermekedir. Tablo 3: Serilere İlişkin GDF, PP ve KPSS Birim Kök Tes Sonuçları No: GDF esinde %5 anlamlılık düzeyinde sabi erimli model için -2,89; sabi ve rendli model için -3,46 kriik es değerlerlerini söz konusudur. Tabloda yer alan işarei, ilgili değişkenin birinci farkının alındığını gösermekedir. (*) işarei ise %5 anlamlılık düzeyinde ilgili serinin durağan olduğunu gösermekedir. Sandar birim kök esleri serilerin durağanlığı konusunda bilgi veriyor olmasına rağmen, söz konusu serilerde yapısal kırılmanın varlığı durumunda bu kırılmanın dikkae alındığı durağanlık eslerinin yapılması gerekmekedir. Bu nedenle analizin bir sonraki aşamasında seviyesinde durağan olmayan değişkenlerin yapısal kırılmalarının varlığı alında durağan olup olmadıkları Lee ve Srazicich (2001, 2003) arafından gelişirilen LM eslerinden yararlanılarak araşırılacakır. Lee- Srazicich esinde kırılmalar içsel olarak belirlenmeke ve kırılma arihleri ızgara araması ile espi edilmekedir. Tese veri üreme süreci (11) numaralı denklem vasıasıyla açıklanabilir (Lee ve Srazicich, 2003). Y Z 1 2 u u ~ i. i. d. N0, (11) Yukarıdaki eşiliken harekele sabie kırılmanın dikkae alındığı durumda Z 1,, D, 1 D2 vekörü ve sabi ve rendde kırılmanın dikkae (Model A) Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 23

16 Z 1,, D1, D2, DT1, DT2 vekörü esas alınmakadır. Bu vekörlerde yer alan D 1 ve D 2 sabi değerdeki kırılmaları araşırmak için kullanılan kukla değişkenleri göserirken DT 1 ve DT 2 rendde kırılmayı araşırmak için kullanılan kukla değişkenleri emsil emekedir. İki kırılmalı LM birim kök es isaisiği ise, aşağıdaki eşiliken harekele elde edilmeke, birim kök hipoezi 0 yokluk hipoezine göre kurulmaka ve serinin kırılmalarla birlike durağan olup olmadığına LM es isaisiği ile hesaplanan isaisiğine göre karar verilmekedir (Lee ve Srazicich, 2003). alındığı durumda ise, (Model C) y Z S ~ ~ ~ ~ 1 u ( S y Z 2,... T ) (12) Tablo 4 de analizde kullanılan değişkenlere ai sabie ve hem sabie hem rendde kırılmaya izin veren Model A ve C iibariyle Lee ve Srazicich yapısal kırılmalı birim kök es sonuçları göserilmişir. Tes sonuçlarına göre Türk ekonomisinde bankaların ellerinde bulunan kamuya ai menkul kıymelerin değerlerine ilişkin seri kırılmalarla birlike seviyesinde durağan değildir. Bankalararası faiz oranlarındaki ilişkin seride ise, kırılmalar dikkae alındığında seviyede durağanlık söz konusudur. Tespi edilen kırılma arihleri dikkae alındığında bankaların sahip oldukları kamu menkul kıymelerinde 2007:08 arihinde ve bankalararası faiz oranlarına ilişkin seride 2007:03 arihinde sabi ve rendde meydana gelen kırılma kriz arihi ile uyumu iibariyle anlamlıdır. Tablo 4: Lee ve Srazicich Birim Kök Tes Sonuçları No: Model A sabie kırılmayı, Model C hem sabie hem de rendde kırılmayı değerlendirmekedir. Kriik değerler %5 anlamlılık düzeyinde sunulmuş ve bu değerler Lee ve Srazicich (2001; 2003) den alınmışır. (*) işarei sıfır hipoezinin re edildiğini; yani, kırılmalarla birlike ilgili değişkenin seviyesinde durağan olduğunu gösermekedir. 24 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

17 5.4. ARDL Modeli Sonuçları Uygulanan birim kök esleri sonucunda elde edilen bulgular doğrulusunda değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönem ilişkinin espiinde, ele alınan serilerin farklı seviyelerde durağan olmasına izin veren, Pesaran ve Shin (1999) ile Pesaran vd. (2001) arafından gelişirilen ARDL (Auoregressive Disribued Lag Model - Gecikmesi Dağıılmış Ooregresif Model) yönemi kullanılmışır. ARDL modellerinde elde edilen ilişkilerin geçerli olabilmesi için öncelikle değişkenler arasındaki eş-büünleşme ilişkisinin Wald veya F esi ile sınanması gerekmekedir. Tek açıklayıcı değişkenin varlığı durumunda eş-büünleşme ilişkisinin espiinde kullanılan ARDL modeli 13 numaralı denklemde göserilmişir. z a p p 0 i zi ixi z 1 x 1 i1 i0 u (13) Eş-büünleşmenin varlığının sınanmasında ARDL esinden elde edilen değer Pesaran vd. (2001) deki ablo değerlerinden elde edilen al ve üs sınır değerleri ile karşılaşırılmakadır. Değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki incelenirken maksimum gecikme sayısı 12 olarak alınmış, bu koşullar alında minimum AIC değerini ve haa erimleri arasında ardışık bağımlılığın olmadığı gecikme sayısı dikkae alınarak sınır esi uygulanmışır. Uygun gecikme uzunluğunun belirlenmesinde elde edilen AIC, SC ve LM es sonuçları Ek 2 de sunulmuşur. Elde edilen F değerleri ve Pesaran vd. (2001) de hesaplanan al ve üs sınırlar Tablo 5 e göserilmekedir. Tablo 5: Türk Ekonomisine İlişkin ARDL Modeli İçin Hesaplanan F Değeri ve Kriik Değerler No: Tabloda yer alan (k) açıklayıcı değişken sayısını gösermekedir. Sınır esine ilişkin kriik değerler Pesaran vd. (2001) de yer alan Durum IV den alınmışır (Pesaran vd., 2001). İki açıklayıcı değişken durumunda sınır esinden elde edilen F değerinin üs sınırlardan büyük olması nedeniyle Türkiye ekonomisi için ilgili değişkenler arasında eş-büünleşme ilişkisinin varlığı doğrulanmakadır. Analizin bir sonraki aşamasında Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 25

18 en küçük AIC değerine sahip model ARDL(4,9,2) olarak belirlenmişir. Tablo 6 da ARDL(4,9,2) modeline ilişkin anısal esler sunulmakadır. Tablo 6: ARDL (4,9,2) Modeline İlişkin Tanısal Tesler No: Köşeli paranez içerisindeki rakamlar olasılık değerlerini gösermekedir. Tablo 6 dan görüleceği üzere ahminlerin güvenilirliğine ilişkin emel eslerde modele ilişkin bir sorun görülmemekedir. Son olarak modelde yapısal kırılmaların varlığına ilişkin CUSUM esleri Grafik 3 de sunulmuş ve bu ese de ahminlere ilişkin bir sorun olmadığı görülmüşür. Grafik 2: ARDL (4,9,2) Modelinin Yapısal Kırılmalarına İlişkin CUSUM Tesleri ARDL(4,9,2) modelinden harekele hesaplanan uzun dönem kasayılar Tablo 7 de görülmekedir. Elde edilen sonuçlara göre finansal baskı endeksi ile bankaların kamu kesimine verdiği krediler arasında poziif ve anlamlı bir ilişki vardır. Diğer arafan bankalararası faiz oranları ile kamuya açılan krediler arasında beklenilere uygun olarak negaif bir ilişki vardır. 26 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

19 Tablo 7: ARDL(4,9,2) Modeliyle Tahmin Edilen Uzun Dönem Kasayılar (Bağımlı Değişken TKBB) No: (*) işarei %1, (**) %5, (***) %10 anlamlılık düzeyinde ilgili kasayının isaisiki olarak anlamlı olduğunu gösermekedir. Haa düzelme modeli sonuçlarına göre ECM kasayısı negaif ve isaisiki olarak anlamlıdır. Uygulama sonuçlarına göre Türk ekonomisinde bankacılık sisemi finansal baskı endeksinin arığı dönemlerde kamu kesimine borç vermeyi ercih emekedir. Bu durumun sebebi finansal baskı arığında ekonomideki belirsizliklerin ve risklerin arması, bankaların da belirilen duruma bağlı olarak daha az riskle ellerindeki fonları değerlendirmek isemeleridir. Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme 27

20 6. Sonuç Finansal isikrarsızlık sorunu 1980 li yıllardan sonra dünya ekonomisinde gerek gelişmiş ülkelerin gerekse gelişmeke olan ülkelerin baş emeleri gereken önemli bir sorun haline gelmişir. Niekim, finansal isikrarsızlık sorunları ikisa poliikalarının yeni bir anlayışla ve yeni araçlarla uygulanmasını gerekirmişir. Finansal isikrarsızlıklar ikisa poliikaları vasıasıyla sadece hükümelerin değil ekonomideki diğer birimlerin de davranışlarında değişikliklere yol açmış ve isikrarsızlıklar (özellikle de krizler) karşısında aldıkları pozisyonları ekilemişir. Ekonominin finansal kesiminde de finansal serbesleşme poliikalarından sonra oluşan finansal isikrarsızlıklar karşısında borç verme ve alma sraejilerinde de belirilen pozisyon değişikliği görülmekedir. Genel anlamda ekonominin genişleme dönemlerinde reel sekörü finanse eden sisem, daralma ve finansal isikrarsızlık dönemlerinde kamu kesimini finanse eme yönünde bir sraeji izlemekedir. Niekim, finansal isikrasızlık ve dolayısıyla daralma dönemlerinde asimerik bilgiden kaynaklanan sorunlar finansal sisemin böylesi bir sraejisini haklı kılmakadır. Esasında, daralma dönemlerinde kamunun gelirlerindeki azalma ile genişleici poliikalar uygulama gereği, kamunun da finansman ihiyacını arırmakadır. Belirilen iki durum karşılıklı olarak birbirini ekileyebilecek nieliklere sahipir ve her ikisi de finansal krizlerin maliyeleri veya arasındadır. Finans piyasalarında başlayıp dünya genelinde üm piyasaları ekileyen 2008 küresel krizi de bankacılık sisemi ve kamu borç yöneimi üzerinde büyük çaplı ekilere yol açabilmekedir. Gerçeken de birçok ülkede akif ikisa poliikaları ile ekonomiye müdahale edilmiş, finans siseminde kurarma operasyonları düzenlenmiş ve büün bunlar büçe açıklarının oluşmasına ve/veya armasına neden olmuşur. Türkiye de de küresel krizin olumsuz ekileri finans piyasalarında kendini gösermiş ve kamu kesimi de oluşan isikrarsızlıkların krize dönüşmemesi için genişleici para ve maliye poliikaları uygulamışır. Bankacılık siseminin Türkiye de finans sisemindeki ağırlığını koruması, 1990 lı ve 2000 li yıllarda yaşanan krizlerin sekörün finansal isikrarsızlıklara karşı ecrübesini arırması gibi sebeplerle küresel krizin Türkiye de bir krize yol açmadan kısa süreli bir dalgalanmayla alaılmasına yol açmışır. Bu çalışmada Türk bankacılık siseminin finansal isikrarsızlıklar karşısında geçmişen gelen ecrübesini kullanarak uyguladığı bir sraeji olan kamu kesimine 28 Ekrem ERDEM, M. Faih İLGÜN, Cüney DUMRUL

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK Nuray ERGÜL ÖZET Son yıllarda, Türk Sermaye Piyasalarında hukuk, muhasebe ve deneim alanlarında, uluslararası kuralların uygulanması için büyük değişiklikler

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports 486 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2013 Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracaı Üzerindeki Ekileri The Effecs of European Deb Crisis on Turkey s Expors Prof. Dr. Bedriye Tunçsiper (Balıkesir

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY?

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY? Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar Dergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Alınış arihi: 0.0.04 Kabul Ediliş arihi: 0.04.04 ÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ İCARE AÇIKLARI ÜZERİNDE EKİLİ Mİ?

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TABLO LİSTESİ TABLO LİSTESİ Tablo I.1. Ödemeler Dengesi (Milyar ABD doları) 6 Tablo I.2. Cari İşlemler Açığını Finanse Eden Taraflar (Milyar ABD doları) 7 Tablo I.3. Seçilmiş Ekonomilerde Cari İşlemler Dengesinin GSYİH

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GRAFİK LİSTESİ GRAFİK LİSTESİ Grafik I.1. VIX Endeksi 1 Grafik I.2. itraxx Europe Crossover Endeksi 1 Grafik I.3. Gelişmiş Ülke Döviz Kurları 2 Grafik I.4. ABD 10 Yıllık Devlet Tahvili Getirisi 2 Grafik I.5. Gelişmiş

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi.

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi. Borsa İsanbul da Piyasa Ekinliğinin Analizi: Harvey Doğrusallık Tesi (Analysis of Marke Efficiency a Borsa İsanbul: Harvey Lineariy Tes) Gürkan MALCIOĞLU a Mücahi AYDIN b a Arş.Gör., Sakarya Üniversiesi,

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 69 TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 ÖZET Prof. Dr. Rahmi YAMAK Arş. Gör. Zehra ABDİOĞLU Hall un esadüfi yürüyüş modeli, cari ükeim harcamalarının yalnızca geçmiş dönemin ükeim harcamaları

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013 PİYASA ETKİNLİĞİ HİPOTEZİ: İMKB İÇİN AMPİRİK BİR ANALİZ Fama ZEREN Yrd.Doç.Dr., İnönü Üniversiesi,İ.İ.B.F., Ekonomeri Bölümü, fama.zeren@inonu.edu.r, 04223774317 Hakan KARA Öğr.Grv., İnönü Üniversiesi,

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10 econsor www.econsor.eu Der Open-Access-Publikaionsserver der ZBW Leibniz-Informaionszenrum Wirschaf he Open Access Publicaion Server of he ZBW Leibniz Informaion Cenre for Economics Alp, Elcin Aykac Working

Detaylı

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... iii TABLO LİSTESİ... v GRAFİK LİSTESİ... vii KUTU LİSTESİ... xiv KISALTMA LİSTESİ.... xvi GENEL DEĞERLENDİRME... xvii I. Finansal İstikrarın Makroekonomik Unsurları...

Detaylı

SESSION 2C: Finans 579

SESSION 2C: Finans 579 SESSION 2C: Finans 579 Bilanço Düzelme Sürecinde Gelişmeke Olan Piyasa Ekonomilerinde Ani Duruş Problemine Karşı Makro Basireli Poliikalar De-Leveraging and Miigaing Pro-Cyclicaliy of Capial Flows in Emerging

Detaylı

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008 Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Faiz Oranı Kanalının 200 2008 Döneminde Türkiye de Ekinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluaion of Ineres Rae Channel

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOK DEĞİŞKENLİ EŞİKSEL OTOREGRESİF MODELLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ümran Münire KAHRAMAN DOKTORA TEZİ İsaisik Anabilim Dalı 2012 KONYA Her Hakkı Saklıdır TEZ

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Ekonomik Yaklaşım, Cil : 23, Sayı : 83, ss.69-91 TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Özlem YİĞİT * Ailla GÖKÇE ** Öze Bu çalışmanın emel amacı, Türkiye ekonomisi için Yapısal VAR yönemi kullanılarak NAIRU

Detaylı

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Volume 5 Number 4 2014 pp. 71-88 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Aydın Yüksel a Aslı Yüksel b Öze: Bu makale Ağusos 2007 arihinde oraya

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir Cenral Bank Review ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2009 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası

Detaylı

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 016, 7(99): 1-15 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35908 BIST-100 Endeksinin Volail Davranışlarının Simerik Ve Asimerik Sokasik Volailie

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı